Lənkəranda kişinin həyat yoldaşına və azyaşlı oğluna bıçaqla xəsarət yetirməsi cəmiyyətdə ailədaxili zorakılıq və aqressiv davranışların səbəbləri ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirir. Ailə münaqişəsi zəminində baş verdiyi bildirilən hadisədə azyaşlı uşağın da xəsarət alması vəziyyətin ağırlığını daha da artırır. Belə hadisələr insanların münaqişələri niyə zorakılıq yolu ilə həll etməyə çalışdığı, aqressiyanın hansı mərhələdə təhlükəli həddə çatdığı və bu cür halların qarşısının necə alına biləcəyi suallarını ortaya çıxarır.

 Son dövrlərdə ailədaxili münaqişələrin ağır zorakılıq halları ilə nəticələnməsi cəmiyyətdə hansı psixoloji problemlərin göstəricisi ola bilər?

Mövzu ilə bağlı Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov Medina.Az-a açıqlamasında qeyd edib ki, ailədaxili zorakılıqla bağlı belə xəbərlər ciddi narahatlıq doğurur:

“Xüsusilə azyaşlı uşağın da xəsarət aldığı bildirilən hadisələrdə diqqətimiz ilk növbədə zərərçəkənlərin təhlükəsizliyinə və onların dəstək almasına yönəlməlidir. Konkret hadisənin səbəblərini istintaq müəyyənləşdirəcək. Yalnız xəbər məlumatına əsaslanaraq hadisəni törədən şəxsin psixoloji vəziyyəti haqqında qəti fikir söyləmək düzgün deyil. Psixoloji baxımdan ailə münaqişəsi ilə zorakılığı fərqləndirmək vacibdir. Ailədə fikir ayrılığı, narazılıq və gərginlik yarana bilər. Lakin təhdid etmək, alçaltmaq və fiziki xəsarət yetirmək münasibətdəki fikir ayrılığının məqbul həlli deyil. “Əsəbiləşdi”, “qısqandı”, “maddi problemi var idi” kimi izahlar zorakılığa bəraət qazandırmamalıdır. Zorakılığa görə məsuliyyət onu törədən şəxsin üzərindədir. Aqressiv davranışları yalnız emosiyaların idarə olunmasındakı çətinliklə izah etmək də kifayət etmir. Bəzi hallarda qarşı tərəfi nəzarətdə saxlamaq istəyi, həyat yoldaşını özünə tabe olmalı biri kimi görmək, zorakılığı münasibətlərdə təsir vasitəsi saymaq ön plana çıxır”. 

O qeyd edib ki, uşaqlıqdan müşahidə edilmiş zorakı davranış nümunələri və münaqişələri sağlam şəkildə həll etmək bacarıqlarının zəifliyi də risk yarada bilər:

“Bununla belə, çətin uşaqlıq keçirmək və ya stress yaşamaq insanın mütləq zorakılıq törədəcəyi demək deyil. Təhlükə əlamətlərinin vaxtında tanınması xüsusilə əhəmiyyətlidir. Təkrarlanan təhdidlər, davamlı alçaltma, ailə üzvünün yaxınları ilə əlaqəsinə mane olmaq, onun hərəkətlərinə sərt nəzarət etmək, əşyaları sındırmaq və əvvəlki fiziki hücumlar kiçildilməməlidir. Fiziki xəsarət yaranmasını gözləmədən bu davranışlara ciddi yanaşmaq lazımdır. “Ailə məsələsidir, öz aralarında həll etsinlər” münasibəti təhlükənin davam etməsinə şərait yarada bilər. Uşağın belə bir mühitdə olması ayrıca diqqət tələb edir. Uşaq yalnız birbaşa xəsarət aldıqda deyil, zorakılığa şahid olduqda da zərər görə bilər. Onun evdə özünü təhlükəsiz hiss etməsi, böyüklərə etimadı və münasibətlər haqqında təsəvvürləri sarsıla bilər. Buna görə uşağın fiziki təhlükəsizliyi ilə yanaşı, psixoloji ehtiyacları da qiymətləndirilməli, yaşına uyğun dəstək göstərilməlidir. Uşağı böyüklər arasındakı münaqişənin tərəfinə və ya vasitəçisinə çevirmək olmaz”.

O sonda qeyd edib ki, ayrı-ayrı xəbərlər əsasında bütün cəmiyyətin daha aqressiv olduğu nəticəsinə gəlmək elmi baxımdan əsaslı olmaz, bunun üçün müqayisəli məlumatlar lazımdır:

“Ancaq hər bir ağır zorakılıq hadisəsi təhlükə siqnallarına necə münasibət göstərdiyimizi, zərərçəkənlərin köməyə çıxışını və qoruyucu mexanizmlərin işləməsini yenidən nəzərdən keçirməyimizi tələb edir. Qarşısının alınması üçün ailədə sağlam ünsiyyət, emosiyaları tənzimləmə və münaqişələri zorakılıqsız həll etmə bacarıqları təşviq olunmalıdır. Zorakılıq təhlükəsi artıq mövcuddursa, ilk addım tərəfləri barışdırmağa çalışmaq deyil, təhlükəsizliyi təmin etmək və aidiyyəti qurumlara müraciət etməkdir. Hüquqi müdafiə, sosial dəstək və psixoloji yardım bir-birini tamamlamalıdır. Psixoloji yardım hüquqi məsuliyyəti əvəz etmir. Əsas prinsip budur ki, ailəni qorumaq naminə zorakılığa susmaq olmaz. Ailənin qorunması ilk növbədə onun üzvlərinin təhlükəsizliyinin, ləyaqətinin və sağlamlığının qorunması deməkdir”.

Ayselскачать dle 11.3