İşəgötürən işçini hansı hallarda işdən çıxara bilər? – AÇIQLAMA
Əmək münasibətlərində işçinin işdən azad edilməsi müəyyən hüquqi əsaslara və prosedurlara uyğun həyata keçirilməlidir. İşəgötürənin şəxsi qərarı ilə, heç bir əsas göstərilmədən və qanunvericiliyin tələbləri pozularaq əmək müqaviləsinə xitam verilməsi işçi üçün ciddi hüquqi suallar yarada bilər. Bəs hansı hallarda işəgötürən işçini işdən çıxara bilər və bunun üçün mütləq əsas olmalıdırmı? İşəgötürən işçini heç bir səbəb göstərmədən işdən çıxara bilərmi?
Bununla bağlı hüquqşünas Əkrəm Həsənov Median.Az-a açıqlamasında deyib ki, əmək müqaviləsinə müxtəlif əsaslarla xitam verilə bilər:
“Əgər əmək müqaviləsi müddətlidirsə, onun müddəti başa çatdıqda müqaviləyə xitam verilir. İşçi öz təşəbbüsü ilə də əmək müqaviləsinə xitam verə bilər. Bu halda işçi işəgötürənə əvvəlcədən xəbərdarlıq etməlidir və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müddətə əməl olunmalıdır. İşəgötürənin təşəbbüsü ilə əmək müqaviləsinə xitam verilməsi isə yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslar olduqda mümkündür. Əsas hallardan biri işçilərin sayının və ya ştatların ixtisar edilməsidir. Əgər müəssisədə müəyyən vəzifəyə ehtiyac qalmırsa və həmin vəzifə ixtisar edilirsə, işçiyə əmək stajından asılı olaraq əvvəlcədən xəbərdarlıq müddəti verilməli və qanunvericiliyə uyğun olaraq müvafiq ödənişlər həyata keçirilməlidir. İşçinin əmək stajı artdıqca ona verilən xəbərdarlıq müddəti də artır. Bəzi hallarda işçinin razılığı ilə xəbərdarlıq müddəti əvəzinə həmin müddətə uyğun müvafiq ödəniş edilə bilər. Digər əsas işçinin tutduğu vəzifəyə uyğunluğunun müəyyən edilməsi ilə bağlıdır. İşçinin bilik və bacarıqlarının tutduğu vəzifəyə uyğun olub-olmaması attestasiya yolu ilə müəyyən edilə bilər”.
Onun sözlərinə görə, bunun üçün qanunvericiliyin tələblərinə uyğun attestasiya komissiyası yaradılmalı və proses müvafiq qaydada həyata keçirilməlidir:
“Attestasiyanın nəticələrinə əsasən işçinin tutduğu vəzifəyə uyğun olmadığı müəyyən edilərsə, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda əmək müqaviləsinə xitam verilə bilər. Əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin digər əsaslarından biri isə işçinin əmək vəzifələrini kobud şəkildə pozmasıdır. Məsələn, işçi üzrlü səbəb olmadan bütün iş günü ərzində işə gəlmirsə və ya əmək funksiyalarını ciddi şəkildə pozaraq işəgötürənə maddi zərər vurursa, bu, əmək müqaviləsinə xitam verilməsi üçün əsas ola bilər. Lakin işəgötürən istənilən halda işçini işdən azad edə bilməz. Əmək müqaviləsinə xitam yalnız Əmək Məcəlləsində nəzərdə tutulan əsaslar və qaydalar çərçivəsində həyata keçirilməlidir”.
Aysel
Bununla bağlı hüquqşünas Əkrəm Həsənov Median.Az-a açıqlamasında deyib ki, əmək müqaviləsinə müxtəlif əsaslarla xitam verilə bilər:
“Əgər əmək müqaviləsi müddətlidirsə, onun müddəti başa çatdıqda müqaviləyə xitam verilir. İşçi öz təşəbbüsü ilə də əmək müqaviləsinə xitam verə bilər. Bu halda işçi işəgötürənə əvvəlcədən xəbərdarlıq etməlidir və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müddətə əməl olunmalıdır. İşəgötürənin təşəbbüsü ilə əmək müqaviləsinə xitam verilməsi isə yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslar olduqda mümkündür. Əsas hallardan biri işçilərin sayının və ya ştatların ixtisar edilməsidir. Əgər müəssisədə müəyyən vəzifəyə ehtiyac qalmırsa və həmin vəzifə ixtisar edilirsə, işçiyə əmək stajından asılı olaraq əvvəlcədən xəbərdarlıq müddəti verilməli və qanunvericiliyə uyğun olaraq müvafiq ödənişlər həyata keçirilməlidir. İşçinin əmək stajı artdıqca ona verilən xəbərdarlıq müddəti də artır. Bəzi hallarda işçinin razılığı ilə xəbərdarlıq müddəti əvəzinə həmin müddətə uyğun müvafiq ödəniş edilə bilər. Digər əsas işçinin tutduğu vəzifəyə uyğunluğunun müəyyən edilməsi ilə bağlıdır. İşçinin bilik və bacarıqlarının tutduğu vəzifəyə uyğun olub-olmaması attestasiya yolu ilə müəyyən edilə bilər”.
Onun sözlərinə görə, bunun üçün qanunvericiliyin tələblərinə uyğun attestasiya komissiyası yaradılmalı və proses müvafiq qaydada həyata keçirilməlidir:
“Attestasiyanın nəticələrinə əsasən işçinin tutduğu vəzifəyə uyğun olmadığı müəyyən edilərsə, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda əmək müqaviləsinə xitam verilə bilər. Əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin digər əsaslarından biri isə işçinin əmək vəzifələrini kobud şəkildə pozmasıdır. Məsələn, işçi üzrlü səbəb olmadan bütün iş günü ərzində işə gəlmirsə və ya əmək funksiyalarını ciddi şəkildə pozaraq işəgötürənə maddi zərər vurursa, bu, əmək müqaviləsinə xitam verilməsi üçün əsas ola bilər. Lakin işəgötürən istənilən halda işçini işdən azad edə bilməz. Əmək müqaviləsinə xitam yalnız Əmək Məcəlləsində nəzərdə tutulan əsaslar və qaydalar çərçivəsində həyata keçirilməlidir”.
Aysel