Azərbaycanda uzun illər əmək müqaviləsi bağlanmadan çalışan şəxslərin sayı hələ də az deyil. Belə hallarda işçi əməkhaqqını alsa da, onun adına məcburi sosial sığorta haqları ödənilmədiyi üçün gələcək pensiya hüquqları da risk altına düşür. Mütəxəssislər bildirirlər ki, pensiyanın məbləği təkcə işlənilən illərdən deyil, həmin dövrdə ödənilən sosial sığorta haqları və formalaşan pensiya kapitalından da asılıdır.

Bəs uzun illər qeyri-rəsmi işləyən və sonradan bunu məhkəmə və ya digər hüquqi yollarla sübut edən şəxs həmin dövrü əmək stajına daxil etdirə bilərmi?

Bu, avtomatik olaraq pensiya kapitalının və gələcək pensiyanın artmasına səbəb olurmu, yoxsa bunun üçün əlavə şərtlər mövcuddur?

Məsələ ilə bağlı Median.Az-ın suallarını cavablandıran Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin rəhbəri Akif Nəsirlibildirib ki, uzun illər əmək müqaviləsi olmadan işləyən şəxs sonradan məhkəmə və ya digər hüquqi prosedurlar vasitəsilə həmin əmək münasibətlərini sübut edərsə, müəyyən hallarda bu dövrün əmək stajı kimi tanınması mümkündür.

İqtisadçı əlavə edib ki, bunun baş verməsi avtomatik xarakter daşımır. Məhkəmə işçinin həqiqətən həmin müəssisədə işlədiyini müəyyən etdikdən sonra müvafiq dövlət orqanları tərəfindən bu dövrün rəsmiləşdirilməsi istiqamətində addımlar atıla bilər.

"Bununla belə, əmək stajının tanınması pensiyanın avtomatik olaraq artacağı anlamına gəlmir. Hazırkı pensiya sistemi əsasən ödənilmiş məcburi sosial sığorta haqları və həmin haqlar hesabına formalaşan fərdi pensiya kapitalı üzərində qurulub. Əgər qeyri-rəsmi işlənilən dövr üzrə sosial sığorta haqları ödənilməyibsə, təkcə stajın tanınması pensiya kapitalını artırmır", — deyə Akif Nəsirli əlavə edib.

A. Nəsirli nin sözlərinə görə, 2006-cı ilə qədərki dövrdə staj məhkəmə qaydasında tanınırsa, bu halda həmin staj əsasında minimum əmək pensiyası qazanmaq mümkündür. Ancaq sonrakı illərdə ödənilən sığorta haqqı pensiya məbləğinin artırılması üçün əsas şərtdir.
Pensiya məbləğinin artması üçün həmin dövr üzrə qanunvericiliyə uyğun şəkildə sosial sığorta haqlarının hesablanması və ödənilməsi vacib şərtdir. Bu məsələ isə konkret işin xüsusiyyətindən, məhkəmə qərarının məzmunundan və işəgötürənin üzərinə qoyulan öhdəliklərin necə icra olunmasından asılıdır.

"Əgər məhkəmə işəgötürəni həmin dövr üzrə sosial sığorta haqlarını ödəməyə məcbur edər və bu ödənişlər faktiki həyata keçirilərsə, həmin məbləğlər fərdi hesabda əks oluna və gələcək pensiya hüquqlarına müsbət təsir göstərə bilər.
Bu baxımdan qeyri-rəsmi işləyən şəxslər üçün ən etibarlı yol əmək münasibətlərinin ilk gündən əmək müqaviləsi ilə rəsmiləşdirilməsidir. Bu, həm əmək hüquqlarının, həm də gələcək pensiya təminatının qorunmasının əsas şərtlərindən biridir", — deyə iqtisadçı sonda vurğulayıb.

Dəniz Pənahova
Median.Azскачать dle 11.3