Azərbaycanda vasitəçilərin fəaliyyəti hansı qanunvericilik aktları ilə tənzimlənir?

Bəs vasitəçinin həm alıcıdan, həm də satıcıdan ödəniş tələb etməsi nə dərəcədə qanunidir? Ev sahibinin razılaşdığı qiymətdən daha yüksək məbləğin elanda göstərilməsi hansı hüquqi nəticələrə səbəb ola bilər? Digər tərəfdən, bu sahədə fəaliyyət göstərən "makler"lərin vergi qeydiyyatı, əldə etdikləri gəlirlərin bəyan edilməsi və vergilərin ödənilməsi ilə bağlı öhdəlikləri nədən ibarətdir?

Mövzu ilə bağlı Median.Az-ın suallarını cavablandıran hüquqşünas Elnur Məmmədov bildirib:

"Qanunvericilikdə vasitəçilərin həm alıcıdan, həm də satıcıdan xidmət haqqı almasını ümumi qaydada qadağan edən norma yoxdur. Lakin bunun qanuni olması üçün hər iki tərəfin göstərilən xidmət və ödəniləcək haqq barədə əvvəlcədən məlumatlandırılması və razılığı vacibdir. Vasitəçinin tərəflərin razılığı olmadan və ya onları aldadaraq əlavə ödəniş tələb etməsi mülki hüquqi məsuliyyətə səbəb ola bilər.

Elnur Məmmədovun sözlərinə görə, ev sahibinin razılığı olmadan mənzilin satış qiymətinin süni şəkildə artırılaraq elan saytlarında yerləşdirilməsi də hüquqi mübahisə yarada bilər. Vasitəçi satıcının müəyyən etdiyi qiymətdən yüksək məbləği özbaşına təyin etmək və qiymət fərqini gizli qazanc kimi mənimsəmək hüququna malik deyil. Belə hallar müqavilə şərtlərinin pozulması, istehlakçının aldadılması və reklam qanunvericiliyinin tələblərinin pozulması kimi qiymətləndirilə bilər. 

Hüquqşünas qeyd edib ki, konkret hallardan asılı olaraq mülki, inzibati, hətta cinayət məsuliyyəti məsələsi də yarana bilər.

Digər mühüm məsələyə toxunan mütəxəsis əlavə edib:

"Vasitəçilərin vergi öhdəlikləri də mühüm məsələlərdəndir. Daşınmaz əmlak vasitəçiliyi ilə müntəzəm və gəlir əldə etmək məqsədilə məşğul olan şəxslər sahibkarlıq fəaliyyəti üçün vergi uçotuna alınmalı, VÖEN əldə etməli, gəlirlərinin uçotunu aparmalı və tətbiq olunan vergitutma rejiminə uyğun vergiləri ödəməlidirlər. Qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda vergi bəyannamələrinin təqdim edilməsi də məcburidir. 

E. Məmmədov sonda vurğulayıb ki, vergi qeydiyyatı olmadan sahibkarlıq fəaliyyəti göstərilməsi və gəlirlərin gizlədilməsi məsuliyyət yarada bilər.

Göründüyü kimi, Azərbaycanda "makler" fəaliyyəti qanuni sahibkarlıq növü olsa da, vasitəçilər qiymət müəyyənləşdirilməsi, xidmət haqqının alınması, müştərilərin düzgün məlumatlandırılması və vergilərin ödənilməsi zamanı qanunvericiliyin tələblərinə əməl etməlidirlər.