“Stop” niyə “toxta” olmalıdır? Dilçi olmayanlar dilə müdaxilə etməsin – AÇIQLAMA
Son günlər Azərbaycan dilində alınma sözlərin gündəlik istifadədən çıxarılması və onların milli sözlərlə əvəz olunması məsələsi yenidən gündəmə gəlib. Milli Məclisin deputatı Hikmət Babaoğlu yol nişanlarında istifadə edilən “Stop” sözünün “Dur” və ya “Toxta” ifadələri ilə əvəzlənməsini təklif edib. Bu təşəbbüs cəmiyyətdə dilin qorunması, sözlərin düzgün seçilməsi və alınma ifadələrin Azərbaycan dilində qarşılığından istifadə məsələsini aktuallaşdırıb.
Yol nişanlarında “Stop” sözünün “Dur” və ya “Toxta” ilə əvəzlənməsi dilçilik baxımından nə dərəcədə məqsədəuyğundur? Bu sözlər məna və istifadə baxımından eyni funksiyanı daşıyırmı? Ümumiyyətlə, alınma sözlərin Azərbaycan dilindəki qarşılıqları ilə əvəzlənməsi zamanı hansı dilçilik prinsipləri əsas götürülməlidir?
Filologiya elmləri doktoru, professor Nadir Məmmədli Median.Az-a açıqlamasında deyib ki, dilçi olmayan şəxslərin dil məsələlərinə müdaxilə etməsini düzgün deyil:
Yol nişanlarında “Stop” sözünün “Dur” və ya “Toxta” ilə əvəzlənməsi dilçilik baxımından nə dərəcədə məqsədəuyğundur? Bu sözlər məna və istifadə baxımından eyni funksiyanı daşıyırmı? Ümumiyyətlə, alınma sözlərin Azərbaycan dilindəki qarşılıqları ilə əvəzlənməsi zamanı hansı dilçilik prinsipləri əsas götürülməlidir?
Filologiya elmləri doktoru, professor Nadir Məmmədli Median.Az-a açıqlamasında deyib ki, dilçi olmayan şəxslərin dil məsələlərinə müdaxilə etməsini düzgün deyil:
“Xüsusilə də beynəlxalq terminlərin və geniş istifadə olunan sözlərin Azərbaycan dilində qarşılığının yaradılması adı altında onların dəyişdirilməsinə ehtiyac yoxdur. Bunlar beynəlxalq sözlərdir və dillər arasında inteqrasiyanın təbii nəticəsi kimi qəbul edilməlidir. Belə sözlərdən uzaqlaşmağa çalışmaq özünü doğrultmur. Məsələn, “stop” sözünün “toxta” və ya “dur” sözü ilə əvəz edilməsi təklifini məqsədəuyğun hesab etmirəm. Çünki “toxta” sözünün müxtəlif mənaları var və onun hansı məqamda hansı mənada işlədildiyi kontekstdən asılıdır. Halbuki terminologiyada əsas prinsiplərdən biri birmənalılıqdır. Yəni bir termin konkret anlayışı ifadə etməli, əlavə və fərqli mənalar doğurmamalıdır. “Stop” sözü eşidildikdə isə insanların ağlına ilk növbədə dayanmaq anlayışı gəlir. Bu söz beynəlxalq səviyyədə qəbul olunub və dünyanın bir çox ölkəsində eyni mənada istifadə edilir”.
