Niyə bəzi dərmanları gecə, bəzilərini isə səhər içməliyik?
Eyni bir dərmanın təsir gücü onun günün hansı saatında qəbul edilməsindən asılı olaraq fərqlənə bilər. Bunun əsas səbəbi orqanizmdəki biokimyəvi prosesləri tənzimləyən sutkalıq (sirkad) ritmlərdir.
Bu barədə Gazeta.ru-ya açıqlamasında rusiyalı həkim, kimya elmləri namizədi Aleksey Panov məlumat verib.
Tibbi preparatların mənimsənilməsində qaraciyər əsas rol oynayır. Məhz bu orqanda əksər dərmanların metabolizmi - onların aktiv və əlavə komponentlərə parçalanması prosesi baş verir.
"P450 sitoxrom qrupuna aid qaraciyər fermentlərinin aktivliyi gün ərzində sabit qalmır. Günün birinci yarısında, təxminən saat 06:00-dan 12:00-a qədər onların fəaliyyəti ən yüksək həddə çatır. Bu vaxt qəbul edilən dərman daha tez parçalanır və onun təsiredici maddəsi lazımi konsentrasiyada toplanmağa vaxt tapmaya bilər. Axşam saatlarında isə əksinə, fermentlər daha yavaş işlədiyindən preparat qanda daha uzun müddət qalır", - deyə o izah edib.
Orqanizmin müxtəlif orqanları və sistemləri də sutkalıq dəyişikliklərə tabedir. Məsələn, ürək-damar sistemi səhər saatlarında daha aktiv olur - qan təzyiqi və nəbz tezliyi ən yüksək səviyyəyə çatır. Buna görə də təzyiqsalıcı dərmanları axşam və ya yatmazdan əvvəl qəbul etmək daha məqsədəuyğundur ki, hipertonik kriz riskinin ən yüksək olduğu səhər saatlarında dərmanın qanda maksimal konsentrasiyası təmin edilsin. Xolesterini aşağı salan statinlər isə axşam qəbul edildikdə daha yaxşı nəticə verir, çünki qaraciyərdə xolesterinin əsas sintezi gecə baş verir.
"Dar terapevtik pəncərəsi olan dərmanlar - bəzi antiepileptik vasitələr, antiaritmiklər, varfarin və müəyyən antibiotiklər xüsusi haldır. Burada qəbul vaxtından asılı olaraq effektivlikdəki fərq kritik ola bilər: həddindən artıq aşağı konsentrasiya müalicəvi təsir göstərməyəcək, çox yüksək olduqda isə toksik reaksiya yaradacaq. Belə preparatların qəbul saatını həkimlə məsləhətləşmədən dəyişdirmək təhlükəlidir", - deyə mütəxəssis xəbərdarlıq edib.
Qəbul vaxtı dərmanların dözümlülüyünə də təsir göstərir. Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar mədənin selikli qişasını qıcıqlandırır, buna görə də onları səhər acqarına deyil, yeməkdən sonra və ya axşam qəbul etmək daha təhlükəsizdir. Səhər qəbul edilən sidikqovucu dərmanlar (diuretiklər) isə axşam qəbulundan fərqli olaraq gecə yuxusunu pozmur.
Aleksey Panov təlimatı diqqətlə oxumağı tövsiyə edir - orada adətən məsləhət görülən qəbul vaxtı qeyd olunur. Xüsusilə reseptlə yazılan dərmanların vaxtını özbaşına dəyişdirmək olmaz. Hətta bir həbin qəbulunu səhərdən axşama keçirmək belə müalicənin effektini azalda və ya arzuolunmaz reaksiyalara səbəb ola bilər.
Bu barədə Gazeta.ru-ya açıqlamasında rusiyalı həkim, kimya elmləri namizədi Aleksey Panov məlumat verib.
Tibbi preparatların mənimsənilməsində qaraciyər əsas rol oynayır. Məhz bu orqanda əksər dərmanların metabolizmi - onların aktiv və əlavə komponentlərə parçalanması prosesi baş verir.
"P450 sitoxrom qrupuna aid qaraciyər fermentlərinin aktivliyi gün ərzində sabit qalmır. Günün birinci yarısında, təxminən saat 06:00-dan 12:00-a qədər onların fəaliyyəti ən yüksək həddə çatır. Bu vaxt qəbul edilən dərman daha tez parçalanır və onun təsiredici maddəsi lazımi konsentrasiyada toplanmağa vaxt tapmaya bilər. Axşam saatlarında isə əksinə, fermentlər daha yavaş işlədiyindən preparat qanda daha uzun müddət qalır", - deyə o izah edib.
Orqanizmin müxtəlif orqanları və sistemləri də sutkalıq dəyişikliklərə tabedir. Məsələn, ürək-damar sistemi səhər saatlarında daha aktiv olur - qan təzyiqi və nəbz tezliyi ən yüksək səviyyəyə çatır. Buna görə də təzyiqsalıcı dərmanları axşam və ya yatmazdan əvvəl qəbul etmək daha məqsədəuyğundur ki, hipertonik kriz riskinin ən yüksək olduğu səhər saatlarında dərmanın qanda maksimal konsentrasiyası təmin edilsin. Xolesterini aşağı salan statinlər isə axşam qəbul edildikdə daha yaxşı nəticə verir, çünki qaraciyərdə xolesterinin əsas sintezi gecə baş verir.
"Dar terapevtik pəncərəsi olan dərmanlar - bəzi antiepileptik vasitələr, antiaritmiklər, varfarin və müəyyən antibiotiklər xüsusi haldır. Burada qəbul vaxtından asılı olaraq effektivlikdəki fərq kritik ola bilər: həddindən artıq aşağı konsentrasiya müalicəvi təsir göstərməyəcək, çox yüksək olduqda isə toksik reaksiya yaradacaq. Belə preparatların qəbul saatını həkimlə məsləhətləşmədən dəyişdirmək təhlükəlidir", - deyə mütəxəssis xəbərdarlıq edib.
Qəbul vaxtı dərmanların dözümlülüyünə də təsir göstərir. Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar mədənin selikli qişasını qıcıqlandırır, buna görə də onları səhər acqarına deyil, yeməkdən sonra və ya axşam qəbul etmək daha təhlükəsizdir. Səhər qəbul edilən sidikqovucu dərmanlar (diuretiklər) isə axşam qəbulundan fərqli olaraq gecə yuxusunu pozmur.
Aleksey Panov təlimatı diqqətlə oxumağı tövsiyə edir - orada adətən məsləhət görülən qəbul vaxtı qeyd olunur. Xüsusilə reseptlə yazılan dərmanların vaxtını özbaşına dəyişdirmək olmaz. Hətta bir həbin qəbulunu səhərdən axşama keçirmək belə müalicənin effektini azalda və ya arzuolunmaz reaksiyalara səbəb ola bilər.
