Marsdakı iqlim kimi: Yerdəki ən quraq səhra barədə gözlənilməz kəşf
Yeni araşdırmaya əsasən, Çilinin şimalında yerləşən Atakama səhrasında ekstremal quraqlıq elm ictimaiyyətinin əvvəl düşündüyündən on milyonlarla il daha erkən başlayıb.
Bu barədə "Earth” nəşri yazır.
Uzun müddət belə hesab olunurdu ki, Atakama indiki ultraquraq iqlimini təxminən 23 milyon il əvvəl qazanıb. Bu fikir iki əsas geoloji hadisə ilə əlaqələndirilirdi: And dağlarının yüksəlməsi (rütubətin şərqdən gəlməsini bloklayıb) və Sakit okeanda Humboldt soyuq axınının formalaşması (yağıntını azaldıb).
Lakin Köln Universitetindən geoloq Benedikt Ritter-Prinsin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqat qrupu bu nəzəriyyəni şübhə altına alan yeni məlumatlar əldə edib.
Alimlər səhranın mərkəzi hissəsindəki kvars çınqıllarını araşdırıblar. Bu daşlar kosmik şüaların təsiri ilə yaranan nadir neon-21 izotopunu saxlayır. Süxur nə qədər uzun müddət səthdə yağış, eroziya və ya sürüşmələr olmadan qalırsa, bir o qədər çox neon toplanır.
Nəticələr gözlənilməz olub. Bir çox nümunə 20–40 milyon il səthdə qalıb, bəziləri isə daha da qədimdir. Bir çınqılın yaşı təxminən 62 milyon il müəyyən edilib ki, bu da dinozavrların yox olmasından sonrakı dövrə təsadüf edir.
Tədqiqatçılara görə, bu məlumatlar bölgədə ekstremal quraqlığın eosen dövründə (təxminən 34 milyon il əvvəl başa çatıb) belə mövcud ola biləcəyini göstərir. Bu isə səhranın formalaşması ilə bağlı qəbul edilmiş tarixdən xeyli əvvəldir.
Müəlliflər həmçinin çınqılların And dağlarının yüksək ərazilərindən gətirilməsi ehtimalını da istisna ediblər. Geoloji hesablamalar göstərib ki, bu süxurlar milyon illər boyu səhranın daxilində qalıb.
Alimlər ehtimal edirlər ki, quraqlığın əsas səbəbi yerli geoloji proseslər deyil, qlobal iqlim dəyişikliyi olub. Təxminən 50 milyon il əvvəl Yer kürəsi tədricən soyumağa başlayıb və bu, yağıntıların paylanmasını dəyişərək quraq zonaların genişlənməsinə səbəb olub.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, And dağlarının yüksəlməsi və Humboldt axını artıq mövcud olan quraqlığı gücləndirib, lakin onun əsas səbəbi olmayıb.
Bu kəşf Yer kürəsində səhraların yaranma mexanizmləri ilə bağlı elmi anlayışları dəyişə bilər. Bundan əlavə, Atakama Mars üçün əsas təbii analoqlardan biri sayılır. Onun ekstremal quru torpaqları alimlərə Mars şəraitinə maksimum yaxın mühitdə həyatın sərhədlərini öyrənməyə imkan verir.
//qaynar.az
Bu barədə "Earth” nəşri yazır.
Uzun müddət belə hesab olunurdu ki, Atakama indiki ultraquraq iqlimini təxminən 23 milyon il əvvəl qazanıb. Bu fikir iki əsas geoloji hadisə ilə əlaqələndirilirdi: And dağlarının yüksəlməsi (rütubətin şərqdən gəlməsini bloklayıb) və Sakit okeanda Humboldt soyuq axınının formalaşması (yağıntını azaldıb).
Lakin Köln Universitetindən geoloq Benedikt Ritter-Prinsin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq tədqiqat qrupu bu nəzəriyyəni şübhə altına alan yeni məlumatlar əldə edib.
Alimlər səhranın mərkəzi hissəsindəki kvars çınqıllarını araşdırıblar. Bu daşlar kosmik şüaların təsiri ilə yaranan nadir neon-21 izotopunu saxlayır. Süxur nə qədər uzun müddət səthdə yağış, eroziya və ya sürüşmələr olmadan qalırsa, bir o qədər çox neon toplanır.
Nəticələr gözlənilməz olub. Bir çox nümunə 20–40 milyon il səthdə qalıb, bəziləri isə daha da qədimdir. Bir çınqılın yaşı təxminən 62 milyon il müəyyən edilib ki, bu da dinozavrların yox olmasından sonrakı dövrə təsadüf edir.
Tədqiqatçılara görə, bu məlumatlar bölgədə ekstremal quraqlığın eosen dövründə (təxminən 34 milyon il əvvəl başa çatıb) belə mövcud ola biləcəyini göstərir. Bu isə səhranın formalaşması ilə bağlı qəbul edilmiş tarixdən xeyli əvvəldir.
Müəlliflər həmçinin çınqılların And dağlarının yüksək ərazilərindən gətirilməsi ehtimalını da istisna ediblər. Geoloji hesablamalar göstərib ki, bu süxurlar milyon illər boyu səhranın daxilində qalıb.
Alimlər ehtimal edirlər ki, quraqlığın əsas səbəbi yerli geoloji proseslər deyil, qlobal iqlim dəyişikliyi olub. Təxminən 50 milyon il əvvəl Yer kürəsi tədricən soyumağa başlayıb və bu, yağıntıların paylanmasını dəyişərək quraq zonaların genişlənməsinə səbəb olub.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, And dağlarının yüksəlməsi və Humboldt axını artıq mövcud olan quraqlığı gücləndirib, lakin onun əsas səbəbi olmayıb.
Bu kəşf Yer kürəsində səhraların yaranma mexanizmləri ilə bağlı elmi anlayışları dəyişə bilər. Bundan əlavə, Atakama Mars üçün əsas təbii analoqlardan biri sayılır. Onun ekstremal quru torpaqları alimlərə Mars şəraitinə maksimum yaxın mühitdə həyatın sərhədlərini öyrənməyə imkan verir.
//qaynar.az
