“Diplomlu işsizlər” təhlükəsi: Azərbaycanda təhsil sistemi niyə dəyişməlidir? – Ekspertdən AÇIQLAMA
Qlobal əmək bazarında rəqabətin artması və texnologiyaların sürətli inkişafı ixtisaslara olan tələbləri də ciddi şəkildə dəyişir. Bu səbəbdən ali təhsil müəssisələrinin hazırladığı kadrların praktik hazırlıq səviyyəsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Müasir dövrdə işəgötürənlər yalnız nəzəri bilik deyil, həm də real bacarıqlar tələb edirlər.
Azərbaycanda ali təhsil proqramlarının əmək bazarının tələblərinə uyğunluğu son illər geniş müzakirə olunur. Ekspertlər bildirirlər ki, praktiki bacarıq çatışmazlığı məzunlar arasında işsizlik riskini artırır. Bəs təhsil proqramları əmək bazarına uyğunlaşdırılmasa, bu problem gələcəkdə hansı nəticələrə səbəb ola bilər və çıxış yolu kimi hansı addımlar atılmalıdır?
Mövzu ilə bağlı Median.Az-a açıqlama verən təhsil eksperti Şəmsi Qoca bildirib ki, ali təhsil proqramlarının əmək bazarının tələbləri ilə uyğunsuzluğu dövlətimizin iqtisadi və sosial dayanıqlığı üçün ciddi bir çağırışdır.
Onun sözlərinə görə, bu uyğunsuzluq aradan qaldırılmadıqda, gələcəkdə struktur işsizliyi, məzunlar arasında peşəkar məyusluq və "diplomlu işsizlər" ordusunun formalaşması kimi xoşagəlməz mənzərələrin şahidi ola bilərik:
“Eyni zamanda, iqtisadiyyatın müasir tələblərə cavab verən kadrlardan məhrum qalması innovasiyaların ləngiməsinə, istedadlı gənclərin isə daha yaxşı imkanlar üçün ölkəni tərk etməsinə, yəni "beyin axını"nın sürətlənməsinə yol açır. Bu problemin həlli üçün təhsil sistemi ilə əmək bazarı arasında sıx və davamlı bir əməkdaşlıq körpüsü qurulmalıdır. İlk növbədə, tədris planları biznes dünyasının, sənaye liderlərinin və işəgötürənlərin real ehtiyacları əsasında müntəzəm olaraq yenilənməli, klassik və statik yanaşmalar çevik, modulyar sistemlərlə əvəzlənməlidir. Təhsil prosesində nəzəriyyə ilə yanaşı, istehsalat təcrübəsinə və ali təhsil sisteminə üstünlük verilməsi tələbələrin hələ tələbəlik illərində real iş mühitinə adaptasiya olunmasını təmin edər”.
Ş.Qoca qeyd edib ki, bundan başqa, müasir əmək bazarının tələbi olan analitik düşünmə, komandada işləmə, problem həlletmə və digər yumşaq bacarıqların tədrisin bütün pillələrinə inteqrasiyası vacibdir:
“Universitetlərdə fəaliyyət göstərən karyera mərkəzləri yalnız iş elanları yayan bir qurum deyil, tələbəyə mentorluq edən, onları şəbəkələşməyə təşviq edən və gələcək peşəkar yollarını müəyyənləşdirməyə kömək edən aktiv bir mərkəz kimi fəaliyyət göstərməlidir. Nəhayət, dövlət qurumları və ali məktəblər arasında qurulacaq strateji əməkdaşlıq vasitəsilə növbəti illərdə hansı ixtisaslara ehtiyacın artacağı öncədən proqnozlaşdırılmalı və qəbul planları bu proqnozlar əsasında çevik şəkildə tənzimlənməlidir. Beləliklə, təhsil sadəcə diplom verən bir sistemdən çıxıb, cəmiyyətin və iqtisadiyyatın tələbatına cavab verən, çevik və praktikaya əsaslanan bir mexanizmə çevrilə bilər”.
Azərbaycanda ali təhsil proqramlarının əmək bazarının tələblərinə uyğunluğu son illər geniş müzakirə olunur. Ekspertlər bildirirlər ki, praktiki bacarıq çatışmazlığı məzunlar arasında işsizlik riskini artırır. Bəs təhsil proqramları əmək bazarına uyğunlaşdırılmasa, bu problem gələcəkdə hansı nəticələrə səbəb ola bilər və çıxış yolu kimi hansı addımlar atılmalıdır?
Mövzu ilə bağlı Median.Az-a açıqlama verən təhsil eksperti Şəmsi Qoca bildirib ki, ali təhsil proqramlarının əmək bazarının tələbləri ilə uyğunsuzluğu dövlətimizin iqtisadi və sosial dayanıqlığı üçün ciddi bir çağırışdır.
Onun sözlərinə görə, bu uyğunsuzluq aradan qaldırılmadıqda, gələcəkdə struktur işsizliyi, məzunlar arasında peşəkar məyusluq və "diplomlu işsizlər" ordusunun formalaşması kimi xoşagəlməz mənzərələrin şahidi ola bilərik:“Eyni zamanda, iqtisadiyyatın müasir tələblərə cavab verən kadrlardan məhrum qalması innovasiyaların ləngiməsinə, istedadlı gənclərin isə daha yaxşı imkanlar üçün ölkəni tərk etməsinə, yəni "beyin axını"nın sürətlənməsinə yol açır. Bu problemin həlli üçün təhsil sistemi ilə əmək bazarı arasında sıx və davamlı bir əməkdaşlıq körpüsü qurulmalıdır. İlk növbədə, tədris planları biznes dünyasının, sənaye liderlərinin və işəgötürənlərin real ehtiyacları əsasında müntəzəm olaraq yenilənməli, klassik və statik yanaşmalar çevik, modulyar sistemlərlə əvəzlənməlidir. Təhsil prosesində nəzəriyyə ilə yanaşı, istehsalat təcrübəsinə və ali təhsil sisteminə üstünlük verilməsi tələbələrin hələ tələbəlik illərində real iş mühitinə adaptasiya olunmasını təmin edər”.
Ş.Qoca qeyd edib ki, bundan başqa, müasir əmək bazarının tələbi olan analitik düşünmə, komandada işləmə, problem həlletmə və digər yumşaq bacarıqların tədrisin bütün pillələrinə inteqrasiyası vacibdir:
“Universitetlərdə fəaliyyət göstərən karyera mərkəzləri yalnız iş elanları yayan bir qurum deyil, tələbəyə mentorluq edən, onları şəbəkələşməyə təşviq edən və gələcək peşəkar yollarını müəyyənləşdirməyə kömək edən aktiv bir mərkəz kimi fəaliyyət göstərməlidir. Nəhayət, dövlət qurumları və ali məktəblər arasında qurulacaq strateji əməkdaşlıq vasitəsilə növbəti illərdə hansı ixtisaslara ehtiyacın artacağı öncədən proqnozlaşdırılmalı və qəbul planları bu proqnozlar əsasında çevik şəkildə tənzimlənməlidir. Beləliklə, təhsil sadəcə diplom verən bir sistemdən çıxıb, cəmiyyətin və iqtisadiyyatın tələbatına cavab verən, çevik və praktikaya əsaslanan bir mexanizmə çevrilə bilər”.
