Asan qazanc arzusu gəncləri uçuruma aparır
Azərbaycanda küçə ticarəti ilə bağlı yeni qaydaların tətbiqi nəzərdə tutulur. Yerli icra hakimiyyətlərinə küçə ticarəti ilə məşğul olan şəxslər üçün daha layiqli iş şəraitinin yaradılması tapşırılıb. Bu məsələ 2026–2028-ci illər üçün Baş Kollektiv Sazişdə də öz əksini tapıb. Küçə ticarətinin geniş yayıldığı ölkədə bu addımın sektorun tənzimlənməsinə və mövcud problemlərin aradan qaldırılmasına necə təsir göstərəcəyi aktuallıq kəsb edir. Yeni qaydaların tətbiqi küçə ticarəti sahəsində real və davamlı dəyişikliklərə səbəb olacaqmı?
Mövzu ilə bağlı Median.Az-a açıqlama verən İqtisadi Təhlil İnstitutunun rəhbəri, iqtisadçı-ekspert Məmməd Talıblı bildirib ki, hər bir cəmiyyətdə küçə ticarəti təcrübəsi geniş yayılıb. Hətta inkişaf etmiş ölkələrdə, xüsusilə Avropa ölkələrinə səfərlər zamanı da küçə ticarətinin geniş şəkildə mövcud olduğunu görmək mümkündür.
Onun sözlərinə görə, küçə ticarətinin tam qadağan edilməsi əvəzinə, antisanitar şəraitin aradan qaldırılması, texniki və təhlükəsizlik qaydalarının müəyyənləşdirilməsi şərti ilə bu fəaliyyətin leqallaşdırılması mümkündür və vacibdir.
“Küçə ticarətinin gözdən düşməsinin və bu barədə dezinformasiyaların yayılmasının əsas səbəblərindən biri bəzi hallarda aidiyyəti dövlət qurumlarının – Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi və icra hakimiyyətlərinin – tənzimləyici funksiya əvəzinə daha çox sərt və bəzən qeyri-şəffaf yanaşma sərgiləməsidir. Bəzi hallarda küçə ticarəti ilə məşğul olanlardan qeyri-qanuni ödənişlərin tələb olunması kimi neqativ hallar da mövcuddur. Eyni zamanda, ayrı-ayrı şəxslərin xaotik və ictimai qaydalara zidd davranışları bu sahəyə mənfi təsir göstərə bilir. Lakin bu kimi problemlərin hüquqi və institusional mexanizmlərlə tənzimlənməsi mümkündür və bu istiqamətdə sistemli yanaşma tətbiq edilməlidir”.
Məmməd Talıblı əlavə edib ki, küçə ticarətinə qarşı sərt qadağalar çıxış yolu deyil.
O, 1998–2005-ci illərdə Bakı şəhərində küçə ticarətinin geniş yayıldığını xatırladaraq bildirib ki, kiçik biznesin əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri də məhz küçə ticarətidir və bu sahə bir çox insan üçün gəlir mənbəyidir.
“Dünyada ümumi daxili məhsulun böyük bir hissəsi kiçik və orta biznesin payına düşür və küçə ticarəti də bu sistemin tərkib hissəsidir. Fərdi sahibkarlar da bu kateqoriyaya daxildir. Buna görə də sərt məhdudiyyətlər effektiv həll yolu deyil”.
Ekspert sonda vurğulayıb ki, qanunvericilik vacib olsa da, yalnız hüquqi çərçivələrin müəyyən edilməsi kifayət etmir:
“Əsas məsələ icra mexanizmlərinin düzgün işləməsi və tənzimləyici qurumların obyektiv yanaşmasıdır. Əks halda, hətta beynəlxalq konvensiyalara qoşulmaq belə problemi həll etməyəcək”.
Mövzu ilə bağlı Median.Az-a açıqlama verən İqtisadi Təhlil İnstitutunun rəhbəri, iqtisadçı-ekspert Məmməd Talıblı bildirib ki, hər bir cəmiyyətdə küçə ticarəti təcrübəsi geniş yayılıb. Hətta inkişaf etmiş ölkələrdə, xüsusilə Avropa ölkələrinə səfərlər zamanı da küçə ticarətinin geniş şəkildə mövcud olduğunu görmək mümkündür.
Onun sözlərinə görə, küçə ticarətinin tam qadağan edilməsi əvəzinə, antisanitar şəraitin aradan qaldırılması, texniki və təhlükəsizlik qaydalarının müəyyənləşdirilməsi şərti ilə bu fəaliyyətin leqallaşdırılması mümkündür və vacibdir.“Küçə ticarətinin gözdən düşməsinin və bu barədə dezinformasiyaların yayılmasının əsas səbəblərindən biri bəzi hallarda aidiyyəti dövlət qurumlarının – Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi və icra hakimiyyətlərinin – tənzimləyici funksiya əvəzinə daha çox sərt və bəzən qeyri-şəffaf yanaşma sərgiləməsidir. Bəzi hallarda küçə ticarəti ilə məşğul olanlardan qeyri-qanuni ödənişlərin tələb olunması kimi neqativ hallar da mövcuddur. Eyni zamanda, ayrı-ayrı şəxslərin xaotik və ictimai qaydalara zidd davranışları bu sahəyə mənfi təsir göstərə bilir. Lakin bu kimi problemlərin hüquqi və institusional mexanizmlərlə tənzimlənməsi mümkündür və bu istiqamətdə sistemli yanaşma tətbiq edilməlidir”.
Məmməd Talıblı əlavə edib ki, küçə ticarətinə qarşı sərt qadağalar çıxış yolu deyil.
O, 1998–2005-ci illərdə Bakı şəhərində küçə ticarətinin geniş yayıldığını xatırladaraq bildirib ki, kiçik biznesin əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri də məhz küçə ticarətidir və bu sahə bir çox insan üçün gəlir mənbəyidir.
“Dünyada ümumi daxili məhsulun böyük bir hissəsi kiçik və orta biznesin payına düşür və küçə ticarəti də bu sistemin tərkib hissəsidir. Fərdi sahibkarlar da bu kateqoriyaya daxildir. Buna görə də sərt məhdudiyyətlər effektiv həll yolu deyil”.
Ekspert sonda vurğulayıb ki, qanunvericilik vacib olsa da, yalnız hüquqi çərçivələrin müəyyən edilməsi kifayət etmir:
“Əsas məsələ icra mexanizmlərinin düzgün işləməsi və tənzimləyici qurumların obyektiv yanaşmasıdır. Əks halda, hətta beynəlxalq konvensiyalara qoşulmaq belə problemi həll etməyəcək”.
