Kart ödənişləri üzrə komissiya limitləri kimlərə şamil olunacaq?
Ödəniş sistemlərinin iştirakçıları arasında tətbiq edilən interçeyncin (xidmət haqqı tariflərinin) yuxarı həddi müəyənləşib. İnterçeync ödəniş kartları ilə aparılan əməliyyatlar zamanı banklar arasında tətbiq olunan komissiya növüdür.
Yuxarı hədd "Drug Stores and Pharmacies” və "Grocery Stores and Supermarket” kateqoriyalarına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 1.25, "Petrol” kateqoriyasına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 0.75, "General” kateqoriyasına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 1.5 faizi həddində təsdiqlənib.
Yeni qərarı Trend-ə şərh edən Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü, deputat Vüqar Bayramov bildirib ki, interçeync üçün yuxarı hədlərin müəyyənləşdirilməsi müsbət haldır:
"Bu məsələ uzun müddətdir, müzakirə edilirdi. Son dövrlər xüsusilə pərakəndə ticarətlə məşğul olan sahibkarlar məhz interçeync və pos-terminallardan istifadə haqlarının yüksək olduğunu bildirirdilər. Aparılan monitorinqlər də göstərirdi ki, bu tariflərin yüksək olması sahibkarın xərcinə, xüsusən də mikro kiçik və orta sahibkların fəaliyyətinə təsir göstərir. Çünki pərakəndə ticarətlə məşğul olan sahibkarlar bu xərcləri praktik olaraq digər kiçik sahibkarlara transfer edirlər. Bu addım müəyyən mənada sahibkarların xərclərinin azalmasına gətirib çıxaracaq”.
Millət vəkilinin sözlərinə görə, təəssüf ki, tariflər yenə də yüksəkdir:
"Bu kateqoriya üzrə sahibkarların əhəmiyyətli hissəsi "general” kateqoriyasına uyğundur. Bu kateqoriya üzrə interçeync üçün yuxarı hədd 1,5 faiz müəyyənləşib. Əksər ölkələrdə, xüsusən də Avropa İttifaqına üzv olan ölkələrdə, o cümlədən əksər region ölkələrində bu tariflər 1 faizdən aşağıdır”.
V.Bayramov qeyd edib ki, Mərkəzi Bankın belə yüksək deyil, daha optimal yuxarı hədlər müəyyənləşdirməsi məqsədəuyğun olardı.
"Müəyyənləşmiş hədlər sahibkarların inkişafına dəstək olsa da, xərclərinin bu istiqamətdə kəskin azalmasına gətirib çıxarmayacaq. Mərkəzi Bankın 2026-cı il ərzində bu qərarına yenidən baxıb interçeync üçün yuxarı hədləri azaltması məqsədəuyğun olardı”, - deyə o fikrini yekunlaşdırıb.
Qeyd edək ki, interçeync ödəniş kartları ilə aparılan əməliyyatlar zamanı banklar arasında tətbiq olunan komissiya növüdür. Bu komissiya birbaşa kart sahibindən deyil, əməliyyatda iştirak edən banklar arasında hesablaşma prosesində tutulur.
Kartla ödəniş zamanı üç əsas tərəf iştirak edir: kartı təqdim edən bank (emitent), ödənişi qəbul edən tərəfin bankı (ekvayer) və ödəniş sistemi (məsələn, Visa və ya Mastercard). Müştəri kart vasitəsilə ödəniş etdikdə ekvayer bank əməliyyatı icra edir və müəyyən faiz həcmində vəsaiti emitent banka ötürür. Məhz bu məbləğ interçeync komissiyası adlanır.
İnterçeync haqqı adətən əməliyyat məbləğinin kiçik bir hissəsini təşkil edir və onun səviyyəsi ölkədən, kart növündən və əməliyyatın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişir. Bu komissiya əsasən ticarət obyektləri tərəfindən ödənilir.
Nəticə etibarilə, interçeync birbaşa vətəndaşdan tutulmasa da, ticarət obyektləri bu xərcləri qiymətlərə daxil edə bildiyindən dolayı şəkildə istehlakçılara təsir göstərə bilər.
Yuxarı hədd "Drug Stores and Pharmacies” və "Grocery Stores and Supermarket” kateqoriyalarına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 1.25, "Petrol” kateqoriyasına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 0.75, "General” kateqoriyasına aid MCC kodlar üzrə aparılan ödənişlərdə ödəniş məbləğinin 1.5 faizi həddində təsdiqlənib.
Yeni qərarı Trend-ə şərh edən Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü, deputat Vüqar Bayramov bildirib ki, interçeync üçün yuxarı hədlərin müəyyənləşdirilməsi müsbət haldır:
"Bu məsələ uzun müddətdir, müzakirə edilirdi. Son dövrlər xüsusilə pərakəndə ticarətlə məşğul olan sahibkarlar məhz interçeync və pos-terminallardan istifadə haqlarının yüksək olduğunu bildirirdilər. Aparılan monitorinqlər də göstərirdi ki, bu tariflərin yüksək olması sahibkarın xərcinə, xüsusən də mikro kiçik və orta sahibkların fəaliyyətinə təsir göstərir. Çünki pərakəndə ticarətlə məşğul olan sahibkarlar bu xərcləri praktik olaraq digər kiçik sahibkarlara transfer edirlər. Bu addım müəyyən mənada sahibkarların xərclərinin azalmasına gətirib çıxaracaq”.
Millət vəkilinin sözlərinə görə, təəssüf ki, tariflər yenə də yüksəkdir:
"Bu kateqoriya üzrə sahibkarların əhəmiyyətli hissəsi "general” kateqoriyasına uyğundur. Bu kateqoriya üzrə interçeync üçün yuxarı hədd 1,5 faiz müəyyənləşib. Əksər ölkələrdə, xüsusən də Avropa İttifaqına üzv olan ölkələrdə, o cümlədən əksər region ölkələrində bu tariflər 1 faizdən aşağıdır”.
V.Bayramov qeyd edib ki, Mərkəzi Bankın belə yüksək deyil, daha optimal yuxarı hədlər müəyyənləşdirməsi məqsədəuyğun olardı.
"Müəyyənləşmiş hədlər sahibkarların inkişafına dəstək olsa da, xərclərinin bu istiqamətdə kəskin azalmasına gətirib çıxarmayacaq. Mərkəzi Bankın 2026-cı il ərzində bu qərarına yenidən baxıb interçeync üçün yuxarı hədləri azaltması məqsədəuyğun olardı”, - deyə o fikrini yekunlaşdırıb.
Qeyd edək ki, interçeync ödəniş kartları ilə aparılan əməliyyatlar zamanı banklar arasında tətbiq olunan komissiya növüdür. Bu komissiya birbaşa kart sahibindən deyil, əməliyyatda iştirak edən banklar arasında hesablaşma prosesində tutulur.
Kartla ödəniş zamanı üç əsas tərəf iştirak edir: kartı təqdim edən bank (emitent), ödənişi qəbul edən tərəfin bankı (ekvayer) və ödəniş sistemi (məsələn, Visa və ya Mastercard). Müştəri kart vasitəsilə ödəniş etdikdə ekvayer bank əməliyyatı icra edir və müəyyən faiz həcmində vəsaiti emitent banka ötürür. Məhz bu məbləğ interçeync komissiyası adlanır.
İnterçeync haqqı adətən əməliyyat məbləğinin kiçik bir hissəsini təşkil edir və onun səviyyəsi ölkədən, kart növündən və əməliyyatın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişir. Bu komissiya əsasən ticarət obyektləri tərəfindən ödənilir.
Nəticə etibarilə, interçeync birbaşa vətəndaşdan tutulmasa da, ticarət obyektləri bu xərcləri qiymətlərə daxil edə bildiyindən dolayı şəkildə istehlakçılara təsir göstərə bilər.
