Azərbaycanda dizel bahalaşacaq? —MÜHÜM açıqlama
Dünyada dizel yanacağı bazarında təchizatla bağlı narahatlıqlar artır. Geosiyasi gərginliklər, bəzi neft emalı zavodlarının fəaliyyətində yaranan problemlər və yanacaq ehtiyatlarının azalması fonunda dizel bazarında sıxlığın 2027-ci ilə qədər davam edə biləcəyi bildirilir. Bu vəziyyət artıq bir sıra ölkələrdə yanacağın bahalaşmasına səbəb olub.
Bəs qlobal dizel bazarında yaranan bu vəziyyət Azərbaycana da təsir göstərə bilərmi? Ölkədə dizelin qiymətinin artması ehtimalı varmı və dünya bazarındakı dəyişikliklər daxili yanacaq bazarına hansı kanallarla təsir edir?
Mövzu ilə bağlı Median.Az-a açıqlama verən Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib:
"Bəli, qlobal dizel bazarındakı vəziyyət Azərbaycana müəyyən kanallarla təsir göstərə bilər, amma dünya bazarında dizelin bahalaşması avtomatik olaraq Azərbaycanda pərakəndə qiymətin artacağı anlamına gəlmir".
İqtisadçının sözlərinə görə, hazırda qlobal bazarda əsas problem xam neftdən çox, hazır neft məhsullarının, xüsusilə dizelin təchizatındakı sıxlıqdır. IEA-nın sentyabr hesabatına görə, avqustda qlobal neft emalı güclərinin istifadəsi ötən illə müqayisədə 4,2 milyon barel/gün aşağı olub, dizel qiymətləri isə ABŞ-da kəskin yüksəlib.
"Körfəz ölkələri və Rusiyanın dizel ixracının azalması da bazardakı gərginliyi artırıb.
Bu vəziyyətin 2027-ci ilin ilk yarısına qədər davam edə biləcəyi barədə də proqnozlar var. ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyası Rusiya neft emalı zavodlarındakı fasilələrin qlobal bazara təsirinin 2027-ci ilin ilk yarısında da davam edə biləcəyini bildirir", — deyə Akif Nəsirli əlavə edib.
Azərbaycan üçün əsas məsələyə toxunan sədr deyib:
"Əsas məsələ daxili bazarın dünya bazarına hansı dərəcədə bağlı olmasıdır. SOCAR-ın məlumatına görə, A-92 və dizel yanacağı əsasən Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodunda istehsal olunur. Bununla yanaşı, hökumət 2026-cı il mayın 1-dən 2027-ci il martın 31-dək SOCAR-a 201 min tona qədər dizel yanacağı idxal etməyə icazə verib və idxal olunan dizel üçün aksiz dərəcəsini müvəqqəti olaraq ton üçün 1 manata endirib. Bu qərarın məqsədlərindən biri daxili bazarın sabit və fasiləsiz təminatıdır.
Deməli, dünya bazarında dizelin bahalaşması Azərbaycana ilk növbədə idxal olunan dizelin maya dəyəri, neft emalı xərcləri, logistika və daşınma tarifləri vasitəsilə təsir göstərə bilər".
"Əgər daxili istehsal tələbatı tam qarşılamasa və idxalın həcmi artsa, dünya qiymətlərinin yüksəlməsi yerli bazarda xərc təzyiqini gücləndirə bilər. Digər tərəfdən, daxili istehsalın böyük paya malik olması və dövlətin idxal üzrə vergi mexanizmlərini tənzimləməsi qlobal qiymət artımının daxili bazara birbaşa və tam həcmdə ötürülməsini məhdudlaşdıra bilər", — deyə mütəxəssis vurğulayıb.
İqtisadçı sonda qeyd edib ki, ona görə də Azərbaycanda dizelin qiymətinin artması ehtimalını yalnız qlobal bazardakı vəziyyətə əsasən qiymətləndirmək olmaz. Burada neft emalı zavodunun istehsal imkanları, daxili tələbat, idxalın həcmi, dünya dizel qiyməti, logistika xərcləri və dövlətin qiymət siyasəti birlikdə rol oynayacaq.
Hazırkı qlobal mənzərədə əsas risk isə dizelin sadəcə bahalaşması deyil, təchizat zəncirində uzunmüddətli sıxlığın yaranmasıdır. Əgər Rusiya və Yaxın Şərqdən hazır neft məhsullarının ixracındakı məhdudiyyətlər davam edərsə, bu, Azərbaycanın idxal ehtiyacını və yanacaq bazarında xərc təzyiqini artıra bilər.
Dəniz Pənahova
Median.Az
Bəs qlobal dizel bazarında yaranan bu vəziyyət Azərbaycana da təsir göstərə bilərmi? Ölkədə dizelin qiymətinin artması ehtimalı varmı və dünya bazarındakı dəyişikliklər daxili yanacaq bazarına hansı kanallarla təsir edir?
Mövzu ilə bağlı Median.Az-a açıqlama verən Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib:
"Bəli, qlobal dizel bazarındakı vəziyyət Azərbaycana müəyyən kanallarla təsir göstərə bilər, amma dünya bazarında dizelin bahalaşması avtomatik olaraq Azərbaycanda pərakəndə qiymətin artacağı anlamına gəlmir".
İqtisadçının sözlərinə görə, hazırda qlobal bazarda əsas problem xam neftdən çox, hazır neft məhsullarının, xüsusilə dizelin təchizatındakı sıxlıqdır. IEA-nın sentyabr hesabatına görə, avqustda qlobal neft emalı güclərinin istifadəsi ötən illə müqayisədə 4,2 milyon barel/gün aşağı olub, dizel qiymətləri isə ABŞ-da kəskin yüksəlib.
"Körfəz ölkələri və Rusiyanın dizel ixracının azalması da bazardakı gərginliyi artırıb.
Bu vəziyyətin 2027-ci ilin ilk yarısına qədər davam edə biləcəyi barədə də proqnozlar var. ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyası Rusiya neft emalı zavodlarındakı fasilələrin qlobal bazara təsirinin 2027-ci ilin ilk yarısında da davam edə biləcəyini bildirir", — deyə Akif Nəsirli əlavə edib.
Azərbaycan üçün əsas məsələyə toxunan sədr deyib:
"Əsas məsələ daxili bazarın dünya bazarına hansı dərəcədə bağlı olmasıdır. SOCAR-ın məlumatına görə, A-92 və dizel yanacağı əsasən Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodunda istehsal olunur. Bununla yanaşı, hökumət 2026-cı il mayın 1-dən 2027-ci il martın 31-dək SOCAR-a 201 min tona qədər dizel yanacağı idxal etməyə icazə verib və idxal olunan dizel üçün aksiz dərəcəsini müvəqqəti olaraq ton üçün 1 manata endirib. Bu qərarın məqsədlərindən biri daxili bazarın sabit və fasiləsiz təminatıdır.
Deməli, dünya bazarında dizelin bahalaşması Azərbaycana ilk növbədə idxal olunan dizelin maya dəyəri, neft emalı xərcləri, logistika və daşınma tarifləri vasitəsilə təsir göstərə bilər".
"Əgər daxili istehsal tələbatı tam qarşılamasa və idxalın həcmi artsa, dünya qiymətlərinin yüksəlməsi yerli bazarda xərc təzyiqini gücləndirə bilər. Digər tərəfdən, daxili istehsalın böyük paya malik olması və dövlətin idxal üzrə vergi mexanizmlərini tənzimləməsi qlobal qiymət artımının daxili bazara birbaşa və tam həcmdə ötürülməsini məhdudlaşdıra bilər", — deyə mütəxəssis vurğulayıb.
İqtisadçı sonda qeyd edib ki, ona görə də Azərbaycanda dizelin qiymətinin artması ehtimalını yalnız qlobal bazardakı vəziyyətə əsasən qiymətləndirmək olmaz. Burada neft emalı zavodunun istehsal imkanları, daxili tələbat, idxalın həcmi, dünya dizel qiyməti, logistika xərcləri və dövlətin qiymət siyasəti birlikdə rol oynayacaq.
Hazırkı qlobal mənzərədə əsas risk isə dizelin sadəcə bahalaşması deyil, təchizat zəncirində uzunmüddətli sıxlığın yaranmasıdır. Əgər Rusiya və Yaxın Şərqdən hazır neft məhsullarının ixracındakı məhdudiyyətlər davam edərsə, bu, Azərbaycanın idxal ehtiyacını və yanacaq bazarında xərc təzyiqini artıra bilər.
Dəniz Pənahova
Median.Az
