Dünya bazarında "Azeri Light" markalı Azərbaycan neftinin qiymətinin son sutkada 2,3 faiz artaraq 88,82 dollara yüksəlməsi ölkənin ixrac gəlirlərinin artacağı ilə bağlı gözləntiləri gücləndirib. Bununla yanaşı, bahalaşmanın daxili bazara və vətəndaşların gündəlik həyatına təsiri də müzakirə olunur.

Mövzu ilə bağlı Median.Az-a danışan Sosial Strateji Tədqiqatlar və Analitik Araşdırmalar İctimai Birliyinin sədri İlqar Hüseynli bildirib ki, qiymət artımının əsas səbəbi Yaxın Şərqdə, xüsusilə də Hörmüz boğazı ətrafında yaranan geosiyasi gərginlikdir.
Onun sözlərinə görə, bölgədə risklərin artması neft daşımalarına birbaşa təsir göstərir:
"Hörmüz boğazında gərginlik yaranan kimi dünya bazarında neft bahalaşır. Çünki risklər artdıqda yükdaşıma prosesi çətinləşir, iri neft tankerlərinin hərəkəti məhdudlaşır və alternativ marşrutlardan istifadə olunur. Bu isə daşınma xərclərini artıraraq qiymətlərə təsir edir."

Mütəxəssis xatırladıb ki, ABŞ və İsrailin İrana hücumları zamanı bölgədə gərginliyin pik həddə çatdığı dövrdə Azərbaycan neftinin bir barelinin qiyməti 105 dollara qədər yüksəlmişdi.

İlqar Hüseynlinin fikrincə, neftin bahalaşması ilk növbədə Azərbaycanın ixrac gəlirlərinə müsbət təsir göstərir. Lakin bu prosesin digər tərəfi də var.

"Azərbaycan xam neft ixrac edir. Dünya bazarında neft bahalaşdıqca, həmin xammaldan istehsal olunan benzin, dizel və digər neft məhsullarının da qiyməti artır. Bu isə son nəticədə istehsal və logistika xərclərinin yüksəlməsinə səbəb olur."

İqtisadçı qeyd edib ki, əgər xam neftin emalı və son məhsulların istehsalı tam şəkildə ölkə daxilində həyata keçirilsəydi, dünya bazarındakı qiymət dəyişikliklərinin daxili bazara təsiri daha məhdud ola bilərdi.

Onun sözlərinə görə, enerji daşıyıcılarının bahalaşması istehlak mallarının maya dəyərinə də təsir edir:

"Neft və enerji resursları istehsalın əsas komponentlərindən biridir. Buna görə də dünya bazarında neft bahalaşdıqca, istehlak mallarının qiymətində də artım baş verir. Azərbaycanın idxal etdiyi məhsulların qiymətinə də bu amil təsirsiz ötüşmür."

İlqar Hüseynli hesab edir ki, hazırkı qiymət artımını uzunmüddətli tendensiya kimi qiymətləndirmək hələ tezdir. Onun sözlərinə görə, bazardakı vəziyyət daha çox geosiyasi risklərdən asılıdır.

"ABŞ-İran qarşıdurmasının nə qədər davam edəcəyi, həmçinin Hörmüz boğazındakı vəziyyət hələ qeyri-müəyyəndir. Risklər davam etdikcə neft qiymətlərində dalğalanmalar da qalacaq. Buna görə də indiki bahalaşma daha çox geosiyasi amillərin yaratdığı vəziyyət kimi qiymətləndirilməlidir."

Beləliklə, ekspertin fikrincə, neftin bahalaşması bir tərəfdən Azərbaycanın ixrac gəlirlərini artırsa da, digər tərəfdən idxal olunan məhsulların bahalaşması və inflyasiya təzyiqi vasitəsilə iqtisadiyyata mənfi təsirlər də yarada bilər. Bu səbəbdən qiymət artımının ümumi iqtisadi effekti balanslı şəkildə qiymətləndirilməlidir.

Dəniz Pənahova
Median.Azскачать dle 11.3