Sosial şəbəkələrdə məktəbli qızın məktəbə hazırlaşarkən makiyaj etdiyi və bunu videoya çəkərək paylaşdığı görüntülər geniş müzakirələrə səbəb olub və birmənalı qarşılanmayıb. Xüsusilə qızın hicablı olması məsələyə münasibəti daha da fərqli istiqamətə yönəldib. Sosial şəbəkə istifadəçilərinin bir qismi hicabın yalnız başın örtülməsi olmadığını, geyim və davranışda da müəyyən dini çərçivələrin nəzərə alınmalı olduğunu bildirib. Digər tərəfdən isə makiyaj etmək, video çəkmək və sosial şəbəkədə paylaşım etmək kimi məsələlərin dini baxımdan necə qiymətləndirilməli olduğu da sual doğurub.

Mövzu ilə bağlı bəzi müzakirələrdə “hicablı insan daha qapalı davranmalı, özünü ictimaiyyət qarşısında nümayiş etdirməməlidir” yanaşması da səslənir. Bəs dini baxımdan hicabın mahiyyəti nədir? Hicab yalnız baş örtüyü ilə məhdudlaşırmı, yoxsa insanın davranış və ictimai təqdimatına da müəyyən tələblər qoyur?

Bu barədə Median.Az-a açıqlama verən ilahiyyatçı Əkrəm Həsənov bildirib:

"Hicablı qızın sosial şəbəkələrdə makiyaj edərək özünü göstərnəsi əlbəttə heç bir cəhətdən haqq qazandıracaq hal deyil. Xüsusi ilə məktəbli bir qızın məktəbə hazırlaşarkən makiyaj etməsi və bunu videoya çəkərək sosial şəbəkədə paylaşması cəmiyyətdə də ciddi narazılıq yaradıb. Bu da haqlı narazılıqdır. Qızın hicablı olması isə müzakirəni daha çox dinin üzərinə gətirib".

Əkrəm Həsənovun sözlərinə görə, belə haldan yararlanan ateist dostlar da "baxın, budur sizin islamınız" şüarını əldə bayraq ediblər. Məncə, bu məsələyə yalnız “makiyaj etmək olar, ya olmaz?” sualı üzərindən yanaşmaq düzgün deyil. Burada əvvəlcə hicabın İslamda nə ifadə etdiyini anlamaq lazımdır.
İslamda hicab yalnız başa parça bağlamaqdan ibarət deyil. Quranda mövzuya baxanda görürük ki, məsələ həm geyim, həm baxış, həm davranış, həm də ictimai münasibətlərlə birlikdə təqdim olunur.




İlahiyyatçı əlavə edib ki, Nur surəsinin 30-cu ayəsində əvvəlcə mömin kişilərə gözlərini haramdan çəkmək və iffətlərini qorumaq əmr edilir. Ardınca Nur surəsinin 31-ci ayəsində mömin qadınlara da gözlərini haramdan çəkmək, iffətlərini qorumaq, zinətlərini nümayiş etdirməmək və örtüklərini yaxalarının üzərinə salmaq buyurulur.
Ə. Həsənov burada diqqət çəkən mühüm məqama da toxunub:

"Quranda söhbət yalnız başın örtülməsindən getmir. Ayədə “zinət” məsələsi də xüsusi olaraq qeyd edilir. Yəni hicabın arxasında bir əxlaq və davranış anlayışı var.
Əhzab surəsinin 59-cu ayəsində də mömin qadınların çölə çıxdıqları zaman üst geyimlərini üzərlərinə almaları bildirilir. Əhzab surəsinin 32-ci ayəsində isə Peyğəmbərin (s.ə.s) zövcələrinə müraciətlə danışıq tərzinə diqqət çəkilir və yad kişilərlə münasibətdə ölçülü danışmaq tövsiyə olunur. Deməli, İslamın təqdim etdiyi həya anlayışı yalnız parçadan ibarət deyil. İnsan öz geyimində, danışığında, baxışında və davranışında da müəyyən ölçülərə riayət etməlidir".

"Klassik təfsir alimləri də məsələni bu şəkildə izah ediblər. İbn Kəsir Nur surəsinin 31-ci ayəsini şərh edərkən qadının zinətini yad kişilərin qarşısında nümayiş etdirməməsini xüsusi vurğulayır və “xümar” sözünün başı örtən örtük mənasında işlədildiyini qeyd edir. Eyni zamanda ayədə üz və əllərin hökmü ilə bağlı səhabələrdən və alimlərdən müxtəlif görüşlərin nəql edildiyini göstərir.
İmam Qurtubi də eyni ayənin təfsirində “zinət” anlayışının təbii və sonradan əldə edilən bəzəkləri əhatə etdiyini qeyd edir. Kəsmə, sürmə, zinət əşyaları və geyim kimi məsələlər bu çərçivədə müzakirə olunur. Onun təfsirində üz və əllərin örtülməsi məsələsində alimlər arasında fərqli yanaşmaların olduğu da görünür. Yəni klassik İslam hüququnda bəzi təfərrüatlarda fikir müxtəlifliyi var, amma ümumi prinsip zinətin yad kişilərin qarşısında nümayiş etdirilməməsi və həyanın qorunmasıdır", — deyə o, qeyd edib.

"Burada bir başqa mühüm məsələ də var. İslam qadının gözəl görünməsinə qarşı deyil. Peyğəmbərimiz (s.ə.s) “Allah gözəldir və gözəlliyi sevir” buyurub. Bu hədis insanın təmiz, səliqəli və gözəl görünməsinin öz-özlüyündə qınanmadığını göstərir. Problem gözəlliyin olması deyil, onun harada, necə və hansı məqsədlə nümayiş etdirilməsidir.
Məsələn, qadının öz həyat yoldaşı üçün gözəllənməsi ilə yad kişilərin diqqətini cəlb etmək məqsədi ilə bəzənməsi eyni məsələ deyil. İslam burada gözəlliyi qadağan etmir, onun ictimai nümayişinə müəyyən çərçivə qoyur.
Peyğəmbərin (s.ə.s) qadınların məscidə gəlməsini qadağan etməməsi də göstərir ki, İslam qadının cəmiyyətdən tamamilə çəkilməsini tələb etmir. Səhih Müslimdə Peyğəmbərin (s.ə.s) “Allahın qadın qullarının məscidlərə getməsinə mane olmayın” buyurduğu nəql edilir.
Deməli, “hicablı qadın ictimaiyyət qarşısına çıxmamalıdır” fikrini ümumi dini hökm kimi təqdim etmək doğru deyil. Qadın təhsil ala bilər, işləyə bilər, cəmiyyətin ictimai və elmi həyatında iştirak edə bilər, insanlarla danışa bilər. Məsələ qadının görünməsi deyil, necə görünməsi və hansı davranış sərgiləməsidir.
Eyni zamanda Peyğəmbərin (s.ə.s) qadının ictimai məkanda ətirlənməsi ilə bağlı xəbərdarlığı da var. Səhih Müslimdə qadının məscidə gedərkən ətir vurmaması barədə hədislər nəql olunur", — Ə. Həsənov vurğulayıb.

"Buradan da görmək mümkündür ki, İslam ictimai məkanda qadın və kişinin qarşılıqlı münasibətlərində diqqət cəlb edən bəzi davranışlara məhdudiyyət qoyur.
Ona görə də məncə, hicab məsələsinə “baş örtülüdürsə, artıq hər şey olar” və ya əksinə “hicablıdırsa, heç bir halda özünü ictimaiyyətə göstərməməlidir” kimi iki ifrat yanaşmadan baxmaq düzgün deyil.
Sosial şəbəkələr bu məsələyə tamam başqa bir ölçü əlavə edib. Əvvəllər insanın küçədə və ya müəyyən bir çevrədə görünməsi ilə bu gün bir videonun minlərlə, hətta milyonlarla insanın qarşısına çıxması eyni şey deyil. Sosial media insanın özünü təqdim etməsini ayrıca bir ictimai davranış formasına çevirib.
Dünyada aparılan araşdırmalar da bunu göstərir. Məsələn, 2018-ci ildə Instagram-dakı “Hijabers” icması ilə bağlı aparılan araşdırmada hicablı qadınların sosial mediadan həm dini kimliklərini ifadə etmək, həm də özlərini müəyyən sosial və estetik formada təqdim etmək üçün istifadə etdikləri göstərilib. 2025-ci ildə TikTok üzərində aparılmış başqa bir araşdırmada isə müsəlman qadınların dini kimliyinin yalnız hicabla məhdudlaşmadığı, geyim, danışıq, gündəlik həyat tərzi və rəqəmsal özünü təqdimetmə vasitəsilə də ifadə edildiyi vurğulanır.
2026-cı ildə yayımlanan daha yeni bir araşdırma isə Küveyt və Yeni Zelandiyada yaşayan 50 müsəlman qadınla aparılan müsahibələr əsasında sosial mediada nəyi paylaşmaq və nəyi paylaşmamaq qərarının yalnız xarici təzyiqlə deyil, qadınların öz daxilində formalaşdırdıqları dini və sosial ölçülərlə də bağlı olduğunu göstərir.
Azərbaycanda da hicab məsələsi yeni mövzu deyil. Farideh Heyatın Azərbaycan qadınlarının yeni hicab praktikaları haqqında araşdırmasında hicabın ölkədə yalnız dini geyim kimi deyil, həm də kimlik, nəsillərarası fərq və dəyişən sosial mühitlə əlaqəli hadisə olduğu göstərilir. Azərbaycan qadınlarının sosial mediada dini və ictimai fəaliyyətləri ilə bağlı araşdırmalar da internetin dini kimliyin ifadə edildiyi mühüm məkanlardan birinə çevrildiyini göstərir.
Hətta Azərbaycanda bir neçə il əvvəl makiyajlı və diqqətçəkən geyimdə olan hicablı qadınlarla bağlı oxşar müzakirələr aparılmışdı. Bu məsələdə də əsas sual “hicablı qadın makiyaj edə bilərmi?” yox, “dini örtünmə anlayışının məqsədi nədir?” sualıdır.
Mən əvvəlki açıqlamalarımda da dəfələrlə vurğulamışam ki, insanları yalnız zahiri görünüşlərinə görə dindar və ya dinsiz elan etmək düzgün deyil. Hicab taxan insanın hər davranışı avtomatik olaraq İslamı təmsil etmir. Eyni zamanda bir insanın hicab taxması onun bütün davranışlarının avtomatik şəkildə dini cəhətdən doğru olması demək deyil. Hicab bir ibadət və dini öhdəlik kimi qəbul edilirsə, onun arxasında dayanan həya, iffət və məsuliyyət anlayışı da nəzərə alınmalıdır.
Burada xüsusilə məktəbli və azyaşlı məsələsinə diqqət etmək lazımdır. Uşaq və yeniyetmə haqqında danışarkən böyüklərdən danışdığımız kimi sərt dini və mənəvi mühakimələr yürütmək düzgün deyil. Onun davranışının arxasında ailə tərbiyəsi, sosial media təsiri, yaşıd qrupları, moda və özünü ifadə etmək istəyi kimi müxtəlif amillər ola bilər. Buna görə də uşağı sosial şəbəkədə hədəfə çevirmək, təhqir etmək və ya onun üzərindən dini mübahisə aparmaq doğru yanaşma deyil.
Əksinə, belə hallarda valideynin, müəllimin və cəmiyyətin vəzifəsi uşağa qışqırmaq və onu alçaltmaq yox, izah etməkdir. Mənim dini məsələlərdə əsas yanaşmam da həmişə bu olub: insanı qorxutmaqdan əvvəl ona başa salmaq lazımdır.
Bir də çox mühüm məsələ var. Hicab taxan qadından “sən artıq ictimaiyyət qarşısında görünə bilməzsən” nəticəsini çıxarmaq İslamın qadın haqqında bütün təsəvvürünü bir geyim formasına endirməkdir. İslam tarixində elm öyrənən, hədis rəvayət edən, sual verən, ictimai həyatda iştirak edən çoxsaylı müsəlman qadınlar olub. Hz. Aişənin (r.a) elmi fəaliyyəti bunun ən məşhur nümunələrindəndir. O, səhabələrə dini məsələlərdə məlumat verən və onların müraciət etdiyi böyük elm sahibi idi.
Deməli, hicab qadını görünməz etmək üçün deyil. Hicabın mahiyyətində həya və iffət dayanır. Hicablı qadın cəmiyyətin içində ola bilər, təhsil ala bilər, elm öyrənə bilər, işləyə bilər, insanlara fayda verə bilər. Sadəcə olaraq onun geyimində və davranışında dini həya prinsiplərinin qorunması gözlənilir.
Sosial şəbəkədə makiyaj məsələsinə gələndə isə burada da fərqləndirmə aparmaq lazımdır. Makiyajın özünü avtomatik olaraq haram elan etmək doğru olmaz. Qadının öz evində, həyat yoldaşı üçün və ya qadınlar arasında bəzənməsi ilə yad kişilərin diqqətini cəlb etmək məqsədilə bəzənməsi eyni hökm çərçivəsində qiymətləndirilmir. Əgər makiyaj ictimai məkanda diqqətçəkən zinətin nümayişinə çevrilirsə, artıq Nur surəsinin 31-ci ayəsindəki “zinəti nümayiş etdirməmək” prinsipi müzakirəyə daxil olur. Klassik təfsirlərdə də zinətin bu tərəfi geniş şəkildə izah edilib.
Sosial şəbəkədə isə məsələ daha da həssasdır. Çünki bir insanın özünü kamerası qarşısında necə təqdim etməsi artıq yalnız özünə aid görüntü deyil, ictimai nümayişdir. Ona görə də hicablı bir insan üçün “başım örtülüdür, deməli paylaşdığım hər görüntü hicaba uyğundur” yanaşması dini baxımdan kifayət qədər əsaslı deyil.


Amma bunun əksini də demək olmaz ki, “hicablı qadın video çəkə bilməz”. Belə ümumi qadağa Quranda yoxdur. Burada videonun məzmununa, geyimə, makiyajın xarakterinə, danışıq və davranış formasına, məqsədə və auditoriyaya baxmaq lazımdır.
Məncə, bu hadisədən çıxarılmalı əsas nəticə bir məktəbli qızı hədəfə çevirmək deyil. Əsas nəticə budur ki, dini simvolların mahiyyətini uşaqlara və gənclərə düzgün izah etməliyik. Əgər hicabı yalnız “başına bağladığın parça” kimi təqdim etsək, onun arxasındakı mənəvi məzmunu itirərik. Əgər hicabı qadının cəmiyyətdən çəkilməsi kimi təqdim etsək, bu dəfə də İslamın qadının elm, təhsil və ictimai həyatdakı rolunu daraltmış olarıq.
Hicab baş örtüyüdür, amma yalnız baş örtüyü deyil. Hicab həm də həya, iffət, ölçü və məsuliyyət anlayışıdır. Lakin bu məsuliyyət yalnız qadına aid deyil. Quranda əvvəlcə kişilərə gözlərini haramdan çəkmək əmr edilir, sonra qadınlara müraciət olunur. Buna görə də hicab müzakirəsində bütün məsuliyyəti qadının üzərinə qoymaq da düzgün deyil.

Ən əsası isə insanları zahiri görünüşlərinə görə alçaltmamaqdır. Dini hökmü izah etmək başqa şeydir, insanı təhqir etmək tamam başqa şey.
Mən belə məsələlərdə nə dini hökmlərin mahiyyətinin itirilməsini, nə də dinin sərt və aqressiv formada təqdim olunmasını doğru hesab edirəm. Biz gənclərə “sən hicablısan, bunu edə bilməzsən” deməklə kifayətlənməməliyik. Onlara bunun nə üçün belə olduğunu izah etməliyik.
Çünki mənim fikrimcə, davamlı və sağlam dini düşüncə qorxu ilə deyil, anlayışla formalaşır", - deyə mütəxəssis sonda yekunlaşdırıb.

Dəniz Pənahova
Median.Azскачать dle 11.3