Qusarda fermerlərin yetişdirdiyi pomidorların satışında problem yaranıb. Fermerlər bildirirlər ki, əziyyətlə becərdikləri məhsula bazarda kifayət qədər alıcı tapılmır. Bu isə həm məhsulun sahədə qalması, həm də fermerin çəkdiyi xərcləri geri qaytara bilməməsi riskini artırır.

Bəs niyə yerli fermer öz məhsuluna alıcı tapa bilmir? Bazarda pomidor bolluğu, qiymət siyasəti, idxal olunan məhsullar və ixrac imkanlarının məhdudluğu bu vəziyyətə nə qədər təsir edir? Azərbaycanda fermerin məhsulunu həm daxili, həm də xarici bazara çıxarması üçün hansı mexanizmlər işləyir?

Məsələ ilə bağlı Median.Az-a açıqlama verən Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, Qusarda fermerlərin pomidoru sata bilməməsi ilk növbədə bazarda təklifin tələbi üstələməsi ilə bağlı ola bilər.

İqtisadçı əlavə edib ki, mövsüm ərzində eyni vaxtda çoxlu məhsul yetişəndə topdansatış alıcıları daha aşağı qiymət təklif edir. Fermer üçün isə toxum, gübrə, suvarma, dərman, əməkhaqqı və daşınma xərcləri yüksək olduğundan, aşağı qiymətə satış bəzən maya dəyərini belə ödəmir. Nəticədə fermer məhsulu sahədə saxlamaqla onu ucuz qiymətə satmaq arasında çətin seçim qarşısında qalır.

Akif Nəsirlinin sözlərinə görə, burada idxalın da müəyyən təsiri ola bilər, amma problemi yalnız idxalla izah etmək düzgün olmaz. Mövsümi dövrdə yerli pomidorun bazara kütləvi çıxması qiyməti aşağı salır. Eyni zamanda market şəbəkələrinin və iri alıcıların daha standartlaşdırılmış, fasiləsiz və böyük həcmdə məhsul tələb etməsi kiçik fermerlərin bazara çıxışını çətinləşdirə bilər. İdxal olunan məhsul isə xüsusilə mövsümdənkənar dövrdə və ya daha aşağı qiymətə təklif edildikdə yerli məhsula rəqabət təzyiqi yaradır.

"Əsas problemlərdən biri də fermerlə son alıcı arasında zəncirin uzun olmasıdır. Fermer məhsulunu çox vaxt birbaşa supermarketə və ya ixracatçıya deyil, vasitəçiyə satır. Bu zaman pərakəndə qiymətlə fermerin aldığı qiymət arasında ciddi fərq yarana bilər. Fermerin kooperativlər şəklində birləşməsi, məhsulun çeşidlənməsi, qablaşdırılması və soyuducu anbarlarda saxlanılması bu problemin azalmasına kömək edə bilər", — deyə iqtisadçı vurğulayıb.

Xarici bazara çıxış imkanlarının genişləndirilməsinin vacib olduğunu qeyd edən Akif Nəsirli deyib:

"Bunun üçün ixracatçı şirkətlərlə fermerlər arasında müqaviləli satış sistemi, məhsulun keyfiyyət və təhlükəsizlik standartlarına uyğunlaşdırılması, laboratoriya və sertifikatlaşdırma imkanlarının genişləndirilməsi, logistika və soyuducu zəncirin inkişaf etdirilməsi lazımdır. Fermer əvvəlcədən hansı həcmdə və hansı qiymət intervalında məhsul sata biləcəyini bilsə, istehsal qərarını da daha düzgün verə bilər".

İqtisadçı sonda bildirib ki, Azərbaycanda fermerin məhsulunu bazara çıxarması üçün subsidiyalar, aqroparklar, kooperasiya, logistika və ixracın təşviqi kimi mexanizmlər mövcuddur. Lakin Qusardakı vəziyyət göstərir ki, məsələ yalnız istehsala dəstək verməklə həll olunmur. Fermerə məhsulu yetişdirdikdən sonra satmaqda da dəstək lazımdır. Xüsusilə pomidor kimi tez xarab olan məhsullarda əvvəlcədən satış müqavilələri, emal müəssisələri ilə əlaqələndirmə və soyuducu anbar şəbəkəsinin genişləndirilməsi mühüm rol oynaya bilər. Əks halda məhsul bolluğu yaranan kimi qiymət düşür və bundan ən çox istehsalçı zərər çəkir.

Dəniz Pənahova
Median.Azскачать dle 11.3