Müasir tibb uzun illər boyunca yoluxucu xəstəlikləri ya tam sağalma, ya da ölüm ilə nəticələnən iki uçlu proses kimi təsvir edib. Lakin gerçək vəziyyət heç vaxt bu qədər sadə olmayıb. Çox xəstə üçün əsas mübarizə virus bədəndən çıxandan sonra başlayır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu günə gəldikdə, vaksinlər yalnız bizi yatağa düşməkdən qurtaran tibbi vasitələr deyil, illərlə davam edə biləcək xroniki zərərlərə qarşı ən güclü müdafiə xətti halına gəlib. Xəstəliklərin bu gizli tərəfi tarix boyu mövcud olub; amma koronavirus pandemiyası ilə gündəmə girən "Uzun COVID” anlayışı, bu gerçəyi geniş kütlələrin diqqətinə çatdırıb. Xroniki yorğunluq, "beyin dumanı” adlandırılan diqqət problemləri və keçməyən baş ağrıları milyonlarla insanın sosial həyatdan və işdən uzaq qalmasına səbəb olur. Bu, yeni bir fenomen kimi görünə bilər, amma əslində keçmişdəki bütün böyük pandemiyaların geridə qoyduğu ümumi və qaranlıq mirasın davamıdır.

Tarixin tozlu rəflərindəki xroniki izlər

Keçmişə baxanda, hər böyük epidemiyanın ardından mütləq xroniki xəstəlik dalğasının gəldiyini görürük. 1889-cu ildəki Rusiya qripindən sonra həkimlər, xəstələrin illərlə davam edən əzələ ağrıları və yuxusuzluqdan şikayət etdiyini "qrip yorğunluğu” kimi qeydə almışdılar. 1918-ci il böyük qrip pandemiyasından sonra isə minlərlə insan, beyinə birbaşa təsir edən ağır nevroloji problemlərlə üzləşdi və həyatda normal fəaliyyət göstərə bilmədi. Yalnız İngiltərədə minlərlə uşaq virusu yensə də, əvvəlki sağlamlığına bir daha qovuşa bilməmişdi.

20-ci əsr boyunca bu reallıq dəyişməyib. Uşaqlıq iflicini yaşayanlar on illər keçsə də, əzələ zəifliyi və iflic riski ilə üzləşməyə davam edib. Yaxın tarixdəki SARS və Ebola epidemiyaları da oxşar izlər buraxıb; virusdan qurtulmaq həmişə xəstəlikdən tam qurtulmaq demək deyil. Göz problemlərindən qalıcı yorğunluğa qədər bir çox zərər sağ qalanların ardınca gəlir. Elə bu nöqtədə vaksinlərin əsl əhəmiyyəti ortaya çıxır: yoluxmanı ən başından dayandırmaq, müasir tibb hələ tam həll edə bilmədiyi uzunmüddətli riskləri aradan qaldırır.

Gələcəyi qorumaq

Bu gün vaksinlər ətrafında gedən müzakirələr və ictimai səhiyyə qərarlarının müxtəlif sahələrə çəkilməsi yalnız anlıq yoluxma riskini artırmır; eyni zamanda gələcəkdə xroniki xəstə sayı artmış olur. Elmin sübutlara və profilaktik tibbə əsaslanaraq əldə etdiyi bu uğurları görməməzlikdən gəlmək, cəmiyyəti daha azad etmir, əksinə daha müdafiəsiz vəziyyətə gətirir.

Tibb tarixinin bizə öyrətdiyi ən aydın dərs budur: tarix təkrarlanır və profilaktik tədbirləri rədd etmək yalnız bu günü deyil, sabahın sağlam həyat haqqını da təhlükəyə atır.скачать dle 11.3