Antibiotiklər bağırsağa nə edir və onlardan sonra probiotik içmək lazımdırmı?
Antibiotiklər təhlükəli infeksiyaların müalicəsində vacib rol oynasa da, onların sağlamlığa təsiri ilə bağlı suallar tez-tez gündəmə gəlir.
Qayanrinfo antibiotiklərin orqanizmə mümkün zərərləri, bağırsaq funksiyasını uzunmüddətli poza bilib-bilməməsi və müalicədən sonra bərpa yolları barədə məlumatı təqdim edir.
Nə baş verir?
Bir çox insan antibiotik qəbul edərkən ürəkbulanma, qarın spazmları və ya ishal kimi həzm problemləri yaşayır. Mütəxəssislərin izahına görə, antibiotiklər zərərli bakteriyalarla yanaşı, bağırsaqda yaşayan faydalı mikroorqanizmlərin bir hissəsini də məhv edir. Bu bakteriyalar immun sistemin və həzm prosesinin dəstəklənməsində mühüm rol oynayır.
Bəzi antibiotiklər isə birbaşa bağırsağa təsir göstərə bilər. Məsələn, azitromisin ("Z-Pak” preparatlarının tərkibinə daxil olan maddə) bağırsaq reseptorlarına təsir edərək spazmlara səbəb ola bilər.
Ən çox zərər görən orqan bağırsaq hesab olunur, çünki burada trilyonlarla bakteriya yaşayır və onlar mikrobiomu təşkil edir. İmmuniteti zəif olan şəxslərdə və bəzi dərman qəbul edən insanlarda mikrobiom balansı daha ciddi pozula bilər. Bu isə "C.difficile” bakteriyası ilə yoluxma riskini artırır.
Qısa müddətli həzm narahatlıqları adətən normal sayılır və mikrobiomun tamamilə pozulduğu anlamına gəlmir. Əksər hallarda o, bir neçə həftə ərzində bərpa olunur. Lakin uşaqlarda mikrobiom daha həssas olduğundan təsir daha uzunmüddətli ola bilər.
Bəzən isə problem antibiotikdən yox, infeksiyanın özündən sonra yaranan qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə bağlı olur və səbəbi ayırd etmək çətinləşir.
Antibiotiklərin təsiri nə qədər davam edir?
Alimlər uzun müddət antibiotiklərin mikrobioma təsirinin nə qədər sürdüyünü dəqiq bilmirdilər. "Nature Medicine” jurnalında dərc olunan İsveç tədqiqatında təxminən 15 min insanın məlumatları araşdırılıb.
Nəticələr göstərib ki, bəzi hallarda hətta bir antibiotik kursu belə mikrobiomu illərlə dəyişdirə bilər.
Ən güclü təsir klindamisin, flukloksasillin və ftorxinolonlar kimi geniş təsir spektrli antibiotiklərdə müşahidə olunub. Amoksisillin, azitromisin və sefaleksin kimi preparatlarda isə təsir daha zəif və qısamüddətli olub.
Fərqli antibiotiklər bağırsağa fərqli təsir göstərir və nəticələr insanın fərdi xüsusiyyətlərindən də asılıdır.
Antibiotik zamanı bağırsağı necə qorumaq olar?
Bir çox insan antibiotiklə birlikdə probiotik qəbul etməyə üstünlük verir. Lakin mövcud elmi sübutlar onların ümumi təsirinin çox güclü olmadığını göstərir. 2023-cü ilin meta-analizi probiotiklərin antibiotik fonunda təsirinin minimal olduğunu qeyd edir.
Bundan əlavə, 2018-ci ildə "Cell” jurnalında dərc olunan araşdırma göstərib ki, probiotik qəbul edənlərdə mikrobiomun bərpası bəzən daha gec baş verə bilər.
Bununla yanaşı, probiotiklərin xəstəxana şəraitində və yüksək risk qruplarında "C.difficile” infeksiyasının qarşısını almaqda faydalı ola biləcəyinə dair sübutlar var. Lakin bu, həkimlə məsləhətləşməlidir.
Antibiotikdən sonra bağırsağı probiotiksiz necə bərpa etmək olar?
Elmi məlumatlara əsasən üç əsas yanaşma daha effektiv hesab olunur.
Daha çox lif qəbul edin
Bağırsaq mikrobları lifləri parçalayaraq qısa zəncirli yağ turşuları yaradır. Lif çatışmazlığı olduqda psilium kimi əlavələr istifadə oluna bilər. Gündəlik norma: qadınlar üçün 25 q, kişilər üçün 38 q (50 yaşdan yuxarı qruplarda bir qədər az).
Müxtəlif lif növləri qəbul edin
Yalnız miqdar deyil, müxtəliflik də vacibdir. Tədqiqatlar göstərir ki, bitki mənşəli qidaların müxtəlifliyi bağırsaq mikrobiomunun zənginliyi ilə birbaşa əlaqəlidir.
Fermentləşdirilmiş qidalar yeyin
Məsələn, yunan yoqurtu və ya kimçi. Stenford Universitetinin araşdırmasına görə, fermentləşdirilmiş qidalar qəbul edən insanlarda mikrobiom müxtəlifliyi artır və iltihabi göstəricilər azalır.
Antibiotiklər infeksiyalara qarşı həyati əhəmiyyət daşıyır. Onlar yalnız həkim təyinatı ilə qəbul edilməli və kurs yarımçıq dayandırılmamalıdır. Mümkün olduqda daha dar spektrli antibiotiklərə üstünlük verilməlidir. Virus xəstəliklərində isə antibiotiklər təsir göstərmir.
Ən vacib məqam: antibiotik kursu başladılıbsa, mütləq tam başa çatdırılmalıdır ki, infeksiya tam sağalsın və bakteriyalarda müqavimət yaranmasın.
Qayanrinfo antibiotiklərin orqanizmə mümkün zərərləri, bağırsaq funksiyasını uzunmüddətli poza bilib-bilməməsi və müalicədən sonra bərpa yolları barədə məlumatı təqdim edir.
Nə baş verir?
Bir çox insan antibiotik qəbul edərkən ürəkbulanma, qarın spazmları və ya ishal kimi həzm problemləri yaşayır. Mütəxəssislərin izahına görə, antibiotiklər zərərli bakteriyalarla yanaşı, bağırsaqda yaşayan faydalı mikroorqanizmlərin bir hissəsini də məhv edir. Bu bakteriyalar immun sistemin və həzm prosesinin dəstəklənməsində mühüm rol oynayır.
Bəzi antibiotiklər isə birbaşa bağırsağa təsir göstərə bilər. Məsələn, azitromisin ("Z-Pak” preparatlarının tərkibinə daxil olan maddə) bağırsaq reseptorlarına təsir edərək spazmlara səbəb ola bilər.
Ən çox zərər görən orqan bağırsaq hesab olunur, çünki burada trilyonlarla bakteriya yaşayır və onlar mikrobiomu təşkil edir. İmmuniteti zəif olan şəxslərdə və bəzi dərman qəbul edən insanlarda mikrobiom balansı daha ciddi pozula bilər. Bu isə "C.difficile” bakteriyası ilə yoluxma riskini artırır.
Qısa müddətli həzm narahatlıqları adətən normal sayılır və mikrobiomun tamamilə pozulduğu anlamına gəlmir. Əksər hallarda o, bir neçə həftə ərzində bərpa olunur. Lakin uşaqlarda mikrobiom daha həssas olduğundan təsir daha uzunmüddətli ola bilər.
Bəzən isə problem antibiotikdən yox, infeksiyanın özündən sonra yaranan qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə bağlı olur və səbəbi ayırd etmək çətinləşir.
Antibiotiklərin təsiri nə qədər davam edir?
Alimlər uzun müddət antibiotiklərin mikrobioma təsirinin nə qədər sürdüyünü dəqiq bilmirdilər. "Nature Medicine” jurnalında dərc olunan İsveç tədqiqatında təxminən 15 min insanın məlumatları araşdırılıb.
Nəticələr göstərib ki, bəzi hallarda hətta bir antibiotik kursu belə mikrobiomu illərlə dəyişdirə bilər.
Ən güclü təsir klindamisin, flukloksasillin və ftorxinolonlar kimi geniş təsir spektrli antibiotiklərdə müşahidə olunub. Amoksisillin, azitromisin və sefaleksin kimi preparatlarda isə təsir daha zəif və qısamüddətli olub.
Fərqli antibiotiklər bağırsağa fərqli təsir göstərir və nəticələr insanın fərdi xüsusiyyətlərindən də asılıdır.
Antibiotik zamanı bağırsağı necə qorumaq olar?
Bir çox insan antibiotiklə birlikdə probiotik qəbul etməyə üstünlük verir. Lakin mövcud elmi sübutlar onların ümumi təsirinin çox güclü olmadığını göstərir. 2023-cü ilin meta-analizi probiotiklərin antibiotik fonunda təsirinin minimal olduğunu qeyd edir.
Bundan əlavə, 2018-ci ildə "Cell” jurnalında dərc olunan araşdırma göstərib ki, probiotik qəbul edənlərdə mikrobiomun bərpası bəzən daha gec baş verə bilər.
Bununla yanaşı, probiotiklərin xəstəxana şəraitində və yüksək risk qruplarında "C.difficile” infeksiyasının qarşısını almaqda faydalı ola biləcəyinə dair sübutlar var. Lakin bu, həkimlə məsləhətləşməlidir.
Antibiotikdən sonra bağırsağı probiotiksiz necə bərpa etmək olar?
Elmi məlumatlara əsasən üç əsas yanaşma daha effektiv hesab olunur.
Daha çox lif qəbul edin
Bağırsaq mikrobları lifləri parçalayaraq qısa zəncirli yağ turşuları yaradır. Lif çatışmazlığı olduqda psilium kimi əlavələr istifadə oluna bilər. Gündəlik norma: qadınlar üçün 25 q, kişilər üçün 38 q (50 yaşdan yuxarı qruplarda bir qədər az).
Müxtəlif lif növləri qəbul edin
Yalnız miqdar deyil, müxtəliflik də vacibdir. Tədqiqatlar göstərir ki, bitki mənşəli qidaların müxtəlifliyi bağırsaq mikrobiomunun zənginliyi ilə birbaşa əlaqəlidir.
Fermentləşdirilmiş qidalar yeyin
Məsələn, yunan yoqurtu və ya kimçi. Stenford Universitetinin araşdırmasına görə, fermentləşdirilmiş qidalar qəbul edən insanlarda mikrobiom müxtəlifliyi artır və iltihabi göstəricilər azalır.
Antibiotiklər infeksiyalara qarşı həyati əhəmiyyət daşıyır. Onlar yalnız həkim təyinatı ilə qəbul edilməli və kurs yarımçıq dayandırılmamalıdır. Mümkün olduqda daha dar spektrli antibiotiklərə üstünlük verilməlidir. Virus xəstəliklərində isə antibiotiklər təsir göstərmir.
Ən vacib məqam: antibiotik kursu başladılıbsa, mütləq tam başa çatdırılmalıdır ki, infeksiya tam sağalsın və bakteriyalarda müqavimət yaranmasın.
