Süper kompüterlər niyə “Windows” əvəzinə “Linux” istifadə edir?
Müasir dünyanın rəqəmsal infrastrukturu araşdırıldıqda, ən aşağı səviyyədən ən yuxarıya qədər bir adın səssiz hakimiyyəti diqqət çəkir. Linus Torvalds tərəfindən 1991-ci ildə hobbi kimi başladılan sadə proqram layihəsi bu gün qlobal texnologiya ekosisteminin əsas dayağına çevrilib.
Bu il 35 yaşını qeyd edən “Linux” yalnız kompüterlərdə deyil, cib telefonlarından məişət cihazlarına qədər bir çox sahədə həyatın gedişini təmin edir. Lakin bu açıq mənbəli sistemin ən güclü nümayiş olunduğu yer süper kompüter mərkəzləridir.
Dünyanın ən güclü hesablama sistemlərinin siyahısına baxıldıqda, “Windows” və ya “macOS” kimi populyar əməliyyat sistemlərinin yerini tamamilə “Linux”un aldığı görünür. Bu üstünlüyün əsas səbəbi açıq mənbə fəlsəfəsinin verdiyi sərhədsiz azadlıqdır. Böyük şirkətlər və tədqiqat mərkəzləri minlərlə serverdən ibarət infrastruktur qurarkən heç bir lisenziya xərci ilə qarşılaşmırlar. Hətta “Microsoft” belə öz bulud platforması “Azure” üzərində “Linux”dan istifadə edir.
2025-ci il məlumatları göstərir ki, yalnız serverlərdə deyil, masaüstü istifadəçilər arasında da “Linux”a doğru ciddi keçid müşahidə olunur.
Süper kompüterlər adi istifadəçi kompüterlərindən tamamilə fərqli olaraq milyardlarla məlumatı saniyələr içində emal etmək üçün hazırlanır. Qapalı sistemlərin məhdud imkanları bu qədər böyük layihələr üçün kifayət etmir. “Linux” isə çevik şəkildə dəyişdirilə bildiyi üçün mühəndislər sistemi ən xırda detallarına qədər optimallaşdıra bilirlər.
Gərəksiz arxa plan proseslərindən təmizlənmiş bu struktur donanmanın maksimum gücündən istifadə etməyə imkan yaradır. Buna görə də hər bir süper kompüter əslində özünə xüsusi hazırlanmış “Linux” versiyası ilə işləyir.
Milisaniyələrin belə kritik olduğu elmi tədqiqatlarda “Linux”un məlumat emalı təhlükəsizliyi və çevik arxitekturası onu rəqiblərindən üstün edir. Qlobal proqramçı icmasının davamlı yeniləmələri isə ən mürəkkəb simulyasiyaların daha sürətli tamamlanmasını təmin edir.
Əgər bu çevik və pulsuz sistem olmasaydı, müasir elmin həll etməyə çalışdığı qlobal problemlər üçün tələb olunan vaxt və xərclər daha da artmış olardı.
Bu il 35 yaşını qeyd edən “Linux” yalnız kompüterlərdə deyil, cib telefonlarından məişət cihazlarına qədər bir çox sahədə həyatın gedişini təmin edir. Lakin bu açıq mənbəli sistemin ən güclü nümayiş olunduğu yer süper kompüter mərkəzləridir.
Dünyanın ən güclü hesablama sistemlərinin siyahısına baxıldıqda, “Windows” və ya “macOS” kimi populyar əməliyyat sistemlərinin yerini tamamilə “Linux”un aldığı görünür. Bu üstünlüyün əsas səbəbi açıq mənbə fəlsəfəsinin verdiyi sərhədsiz azadlıqdır. Böyük şirkətlər və tədqiqat mərkəzləri minlərlə serverdən ibarət infrastruktur qurarkən heç bir lisenziya xərci ilə qarşılaşmırlar. Hətta “Microsoft” belə öz bulud platforması “Azure” üzərində “Linux”dan istifadə edir.
2025-ci il məlumatları göstərir ki, yalnız serverlərdə deyil, masaüstü istifadəçilər arasında da “Linux”a doğru ciddi keçid müşahidə olunur.
Süper kompüterlər adi istifadəçi kompüterlərindən tamamilə fərqli olaraq milyardlarla məlumatı saniyələr içində emal etmək üçün hazırlanır. Qapalı sistemlərin məhdud imkanları bu qədər böyük layihələr üçün kifayət etmir. “Linux” isə çevik şəkildə dəyişdirilə bildiyi üçün mühəndislər sistemi ən xırda detallarına qədər optimallaşdıra bilirlər.
Gərəksiz arxa plan proseslərindən təmizlənmiş bu struktur donanmanın maksimum gücündən istifadə etməyə imkan yaradır. Buna görə də hər bir süper kompüter əslində özünə xüsusi hazırlanmış “Linux” versiyası ilə işləyir.
Milisaniyələrin belə kritik olduğu elmi tədqiqatlarda “Linux”un məlumat emalı təhlükəsizliyi və çevik arxitekturası onu rəqiblərindən üstün edir. Qlobal proqramçı icmasının davamlı yeniləmələri isə ən mürəkkəb simulyasiyaların daha sürətli tamamlanmasını təmin edir.
Əgər bu çevik və pulsuz sistem olmasaydı, müasir elmin həll etməyə çalışdığı qlobal problemlər üçün tələb olunan vaxt və xərclər daha da artmış olardı.
