Çirkli havada idman etmək təhlükəlidirmi? - Mütəxəssislərdən cavab
İdmanla məşğul olmaq sağlamlıq üçün faydalıdır, lakin havanın çirkli olduğu ərazilərdə fiziki aktivlik zamanı orqanizm daha çox zərərli hissəcik qəbul edə bilər.
Qaynarinfo BBC-yə istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislər ümumilikdə idmanın faydalarının hava çirkliliyinin yaratdığı risklərdən üstün olduğunu bildirirlər. Bununla belə, məşq zamanı çirkli havaya məruz qalmanı azaltmaq mümkündür.
Hava çirkliliyinin əsas təhlükələrindən biri diametri 2,5 mikrometrədək olan PM2.5 hissəcikləridir. Bu hissəciklər avtomobillərdən və digər mənbələrdən havaya yayılır, ağciyərlərə dərindən nüfuz edə və qan dövranına keçə bilir. Araşdırmalar hava çirkliliyini ürək-damar və tənəffüs xəstəlikləri, xərçəng və vaxtından əvvəl ölüm riski ilə əlaqələndirir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, qaçış və intensiv velosiped sürmə zamanı insan daha sürətli və dərin nəfəs aldığı üçün gəzinti ilə müqayisədə daha çox çirkli hava qəbul edir. Şəhərlərdə azot dioksidi, kükürd dioksidi, karbonmonoksid və yer səviyyəsində ozon kimi digər çirkləndiricilər də sağlamlıq üçün risk yarada bilər.
Bununla belə, fiziki aktivlikdən tamamilə imtina etmək tövsiyə edilmir. Araşdırmalardan birinə görə, hava çirkliliyinin olduğu mühitdə idman edən insanlarda ölüm riski hərəkətsiz şəxslərlə müqayisədə 26 faiz daha aşağı olub. Daha təmiz havada məşq edənlərdə isə bu göstərici 31 faiz təşkil edib.
Mütəxəssislər xüsusilə astma, xroniki ağciyər xəstəlikləri və ürək-damar problemləri olan şəxslərin daha diqqətli davranmalı olduğunu vurğulayırlar. Çirkli hava idmanın ağciyər, damar və zehni sağlamlıq baxımından verdiyi bəzi müsbət təsirləri də zəiflədə bilər.
Çirkli havadan necə qorunmaq olar?
Mütəxəssislərin əsas tövsiyəsi məşq üçün nəqliyyatın intensiv olduğu yollardan uzaq əraziləri seçməkdir. Tədqiqatlara əsasən, əsas magistraldan cəmi bir-iki küçə uzaqlaşmaq belə çirklənməyə məruz qalmanı 20-30 faiz azalda bilər. Yan küçələrdən istifadə isə bəzi hallarda bu göstəricini 50 faizə qədər aşağı sala bilər.
İmkan daxilində pik saatlarda, xüsusilə avtomobillərin sıx olduğu vaxtlarda açıq havada məşqdən qaçmaq da faydalıdır. Günəşli və isti günlərdə ozon səviyyəsinin yüksələ biləcəyi nəzərə alınmalıdır.
Bundan başqa, yerli hava keyfiyyəti indekslərini izləmək tövsiyə olunur. Çirklənmənin yüksək olduğu günlərdə məşqi qapalı məkana keçirmək və ya park kimi daha təmiz əraziləri seçmək daha məqsədəuyğundur.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, fərdi seçimlər məruz qalmanı müəyyən qədər azaltsa da, hava çirkliliyinin qarşısını almağın ən effektiv yolu zərərli emissiyaların mənbəyində azaldılmasıdır.
Qaynarinfo BBC-yə istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislər ümumilikdə idmanın faydalarının hava çirkliliyinin yaratdığı risklərdən üstün olduğunu bildirirlər. Bununla belə, məşq zamanı çirkli havaya məruz qalmanı azaltmaq mümkündür.
Hava çirkliliyinin əsas təhlükələrindən biri diametri 2,5 mikrometrədək olan PM2.5 hissəcikləridir. Bu hissəciklər avtomobillərdən və digər mənbələrdən havaya yayılır, ağciyərlərə dərindən nüfuz edə və qan dövranına keçə bilir. Araşdırmalar hava çirkliliyini ürək-damar və tənəffüs xəstəlikləri, xərçəng və vaxtından əvvəl ölüm riski ilə əlaqələndirir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, qaçış və intensiv velosiped sürmə zamanı insan daha sürətli və dərin nəfəs aldığı üçün gəzinti ilə müqayisədə daha çox çirkli hava qəbul edir. Şəhərlərdə azot dioksidi, kükürd dioksidi, karbonmonoksid və yer səviyyəsində ozon kimi digər çirkləndiricilər də sağlamlıq üçün risk yarada bilər.
Bununla belə, fiziki aktivlikdən tamamilə imtina etmək tövsiyə edilmir. Araşdırmalardan birinə görə, hava çirkliliyinin olduğu mühitdə idman edən insanlarda ölüm riski hərəkətsiz şəxslərlə müqayisədə 26 faiz daha aşağı olub. Daha təmiz havada məşq edənlərdə isə bu göstərici 31 faiz təşkil edib.
Mütəxəssislər xüsusilə astma, xroniki ağciyər xəstəlikləri və ürək-damar problemləri olan şəxslərin daha diqqətli davranmalı olduğunu vurğulayırlar. Çirkli hava idmanın ağciyər, damar və zehni sağlamlıq baxımından verdiyi bəzi müsbət təsirləri də zəiflədə bilər.
Çirkli havadan necə qorunmaq olar?
Mütəxəssislərin əsas tövsiyəsi məşq üçün nəqliyyatın intensiv olduğu yollardan uzaq əraziləri seçməkdir. Tədqiqatlara əsasən, əsas magistraldan cəmi bir-iki küçə uzaqlaşmaq belə çirklənməyə məruz qalmanı 20-30 faiz azalda bilər. Yan küçələrdən istifadə isə bəzi hallarda bu göstəricini 50 faizə qədər aşağı sala bilər.
İmkan daxilində pik saatlarda, xüsusilə avtomobillərin sıx olduğu vaxtlarda açıq havada məşqdən qaçmaq da faydalıdır. Günəşli və isti günlərdə ozon səviyyəsinin yüksələ biləcəyi nəzərə alınmalıdır.
Bundan başqa, yerli hava keyfiyyəti indekslərini izləmək tövsiyə olunur. Çirklənmənin yüksək olduğu günlərdə məşqi qapalı məkana keçirmək və ya park kimi daha təmiz əraziləri seçmək daha məqsədəuyğundur.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, fərdi seçimlər məruz qalmanı müəyyən qədər azaltsa da, hava çirkliliyinin qarşısını almağın ən effektiv yolu zərərli emissiyaların mənbəyində azaldılmasıdır.
