500 milyard dollarlıq qızıl ehtiyatlarını gizlədən nəhəng geoloji sistem
Cənubi Afrikada (CAR) yerləşən Vittvatersrand hövzəsi Yer kürəsində indiyə qədər aşkar edilmiş ən böyük qızıl mənbələrindən biri hesab olunur. Geoloji araşdırmalar və dağ-mədən sənayesi məlumatlarına görə, 1886-cı ildən bu yana burada təxminən 45,3 milyon kiloqram qızıl çıxarılıb ki, bu da bəşəriyyət tarixində hasil edilən qızılın təxminən 40 faizini təşkil edir.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Indian Defence Review” yazır.
Mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə görə, hövzədə hələ də təxminən 500 milyard dollar dəyərində qızıl ehtiyatı qalır. Lakin bu ehtiyatların böyük hissəsi filizin aşağı keyfiyyəti və ya yataqların çox dərinlikdə yerləşməsi səbəbindən əlçatan deyil.
Məqalədə bildirilir ki, bu hövzə təkcə ölçüsünə görə deyil, həm də yaşı ilə unikaldır. Qızıl tərkibli süxurlar Yer qabığının ən qədim sabit dövrlərindən birində formalaşıb və bu proses müasir Cənubi Afrikanın iqtisadi və şəhər inkişafına birbaşa təsir göstərib.
Qədim çaylar milyon illər ərzində qızılı toplayıb
Vittvatersrand hövzəsi 2,7–3 milyard il əvvəl, arxey dövründə formalaşıb. O dövrdə Yer atmosferində oksigen az idi və planetdə əsasən mikroorqanizmlər mövcud idi.
Çaylar vulkanik bölgələrdən keçərək mineral baxımından zəngin süxurları aşındırır, qızıl hissəciklərini aşağı axınlara daşıyırdı. Qızılın yüksək sıxlığı səbəbindən o, çay yataqlarında və çınqıl sahələrində çökməklə uzun zaman ərzində toplanırdı.
Daha sonra bu çöküntülər torpaq altında qalaraq istilik və təzyiq nəticəsində konqlomerat adlanan bərk süxura çevrilib. Geoloqlar bunu paleoplacer – yəni qədim çay çöküntülərinin daşlaşmış forması kimi təsnif edirlər.
Qeyd olunur ki, konqlomeratlarda qızıl dənəciklərinin dairəvi forması onların su axını ilə daşınmasının birbaşa sübutudur.
Qızılın kəşfi və Yohannesburqun yaranması
1886-cı ildə qızıl axtarıcısı Corc Harrison tərəfindən aşkar edilən qızıl yataqları regionda sənaye miqyaslı mədənçiliyin başlanğıcını qoydu. Qısa müddətdə çadır düşərgələri Yohannesburq şəhərinə çevrildi və ətraf ərazilərdə dəmir yolları, emal müəssisələri və maliyyə mərkəzləri formalaşdı.
Qızıl əsasən böyük külçələr şəklində deyil, süxur içində yayılmış mikroskopik hissəciklər kimi mövcud idi. Bu isə hasilatı çox çətin və sənaye texnologiyalarına əsaslanan bir prosesə çevirdi.
Mənşə ilə bağlı mübahisələr
Uzun illər alimlər arasında qızılın mənşəyi barədə iki əsas nəzəriyyə mövcud idi: qədim çay prosesləri (paleoplacer) və sonradan hidrotermal mayelərin süxurlara qızıl əlavə etməsi.
Arizona Universitetinin alimləri rhenium-osmium izotop analizi vasitəsilə bu mübahisədə paleoplacer modelini daha inandırıcı hesab ediblər. Bu metod çox qədim süxurların dəqiq tarixlənməsinə imkan verir.
Nəticədə tədqiqatçılar belə qənaətə gəliblər ki, Vittvatersrand bölgəsində 3 milyard il əvvəl Yer mantiyası daha isti olub və qızılla daha zəngin xüsusiyyətlər daşıyıb ki, bu da bu nəhəng yatağın yaranmasına şərait yaradıb.
Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Indian Defence Review” yazır.
Mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə görə, hövzədə hələ də təxminən 500 milyard dollar dəyərində qızıl ehtiyatı qalır. Lakin bu ehtiyatların böyük hissəsi filizin aşağı keyfiyyəti və ya yataqların çox dərinlikdə yerləşməsi səbəbindən əlçatan deyil.
Məqalədə bildirilir ki, bu hövzə təkcə ölçüsünə görə deyil, həm də yaşı ilə unikaldır. Qızıl tərkibli süxurlar Yer qabığının ən qədim sabit dövrlərindən birində formalaşıb və bu proses müasir Cənubi Afrikanın iqtisadi və şəhər inkişafına birbaşa təsir göstərib.
Qədim çaylar milyon illər ərzində qızılı toplayıb
Vittvatersrand hövzəsi 2,7–3 milyard il əvvəl, arxey dövründə formalaşıb. O dövrdə Yer atmosferində oksigen az idi və planetdə əsasən mikroorqanizmlər mövcud idi.
Çaylar vulkanik bölgələrdən keçərək mineral baxımından zəngin süxurları aşındırır, qızıl hissəciklərini aşağı axınlara daşıyırdı. Qızılın yüksək sıxlığı səbəbindən o, çay yataqlarında və çınqıl sahələrində çökməklə uzun zaman ərzində toplanırdı.
Daha sonra bu çöküntülər torpaq altında qalaraq istilik və təzyiq nəticəsində konqlomerat adlanan bərk süxura çevrilib. Geoloqlar bunu paleoplacer – yəni qədim çay çöküntülərinin daşlaşmış forması kimi təsnif edirlər.
Qeyd olunur ki, konqlomeratlarda qızıl dənəciklərinin dairəvi forması onların su axını ilə daşınmasının birbaşa sübutudur.
Qızılın kəşfi və Yohannesburqun yaranması
1886-cı ildə qızıl axtarıcısı Corc Harrison tərəfindən aşkar edilən qızıl yataqları regionda sənaye miqyaslı mədənçiliyin başlanğıcını qoydu. Qısa müddətdə çadır düşərgələri Yohannesburq şəhərinə çevrildi və ətraf ərazilərdə dəmir yolları, emal müəssisələri və maliyyə mərkəzləri formalaşdı.
Qızıl əsasən böyük külçələr şəklində deyil, süxur içində yayılmış mikroskopik hissəciklər kimi mövcud idi. Bu isə hasilatı çox çətin və sənaye texnologiyalarına əsaslanan bir prosesə çevirdi.
Mənşə ilə bağlı mübahisələr
Uzun illər alimlər arasında qızılın mənşəyi barədə iki əsas nəzəriyyə mövcud idi: qədim çay prosesləri (paleoplacer) və sonradan hidrotermal mayelərin süxurlara qızıl əlavə etməsi.
Arizona Universitetinin alimləri rhenium-osmium izotop analizi vasitəsilə bu mübahisədə paleoplacer modelini daha inandırıcı hesab ediblər. Bu metod çox qədim süxurların dəqiq tarixlənməsinə imkan verir.
Nəticədə tədqiqatçılar belə qənaətə gəliblər ki, Vittvatersrand bölgəsində 3 milyard il əvvəl Yer mantiyası daha isti olub və qızılla daha zəngin xüsusiyyətlər daşıyıb ki, bu da bu nəhəng yatağın yaranmasına şərait yaradıb.
