Qərb və İsrail mediasında son dövrlərdə Türkiyə ilə bağlı formalaşan yeni informasiya xətti diqqət çəkir. "Responsible Statecraft" platformasında dərc olunan məqalədə qeyd olunur ki, Ankara ilə Təl-Əviv arasında gərginlik real olsa da, onun mediada təqdimatı məqsədli şəkildə şişirdilib və yönləndirilib.

Xüsusilə "The Telegraph" nəşrində Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan barədə yayılan və sonradan təkzib olunan məlumatlar informasiya müharibəsinin mexanizmlərini yenidən gündəmə gətirib. Analitiklər hesab edir ki, bu proses çərçivəsində Türkiyə tədricən "təhlükə" obrazına çevrilir və bu narrativ regiondakı geosiyasi balanslara birbaşa təsir göstərir. Mövcud vəziyyət artıq təkcə media diskursu ilə məhdudlaşmır, siyasi ritorikada da öz əksini tapır. İsrail tərəfinin açıqlamaları fonunda qarşılıqlı güvənsizlik artır və münasibətlərin uzunmüddətli rəqabət müstəvisinə keçməsi riski güclənir.

Bölgədə Türkiyənin artan təsirindən hansı güc mərkəzləri narahatdır?

Bu proses İsraillə Türkiyə arasında real qarşıdurmaya səbəb ola bilərmi?

Məsələ ilə bağlı Median.Az-a açıqlama verən türk politoloq Həsən Oqtay bildirib ki, Qərb və xüsusilə də İsrail mediasında Türkiyəyə qarşı formalaşdırılan bu "təhdid anlayışı" əslində regiondakı geosiyasi fay xətlərinin yenidən qırıldığının açıq göstəricisidir.
Politoloqun sözlərinə görə, son dövrlərdə gündəmə gələn informasiya müharibəsi mexanizmləri Türkiyənin apardığı müstəqil və balanslaşdırıcı siyasətin regiondakı status-kvonu pozmasına verilən reaksiya kimi qiymətləndirilə bilər.
Güc mərkəzlərindən bəhs edən Həsən Oqtay qeyd edib ki, Türkiyənin regional aktordan qlobal oyun qurucusuna çevrilmək cəhdi xüsusilə üç əsas istiqamətdə ciddi narahatlıq yaradır:

İsrail və Şərqi Aralıq dənizi xətti

İsrail üçün Türkiyə təkcə ritorika səviyyəsində rəqib deyil. Xüsusilə "Mavi Vətən" doktrinası və enerji dəhlizləri üzərində iddiaları ilə strateji maneədir. Türkiyənin regiondakı enerji balansında (məsələn, Levant hövzəsi) kənarlaşdırıla bilməyən aktora çevrilməsi İsrailin birtərəfli regional dominantlıq planlarını pozur. Bu rəqabətin birbaşa müharibəyə çevrilməsi ehtimalı aşağı olsa da, gərginliyin artacağı gözlənilir.

Fransa və bəzi Aİ ölkələri

Fransa xüsusilə Liviya, Şərqi Aralıq dənizi və Afrikada (Sahel bölgəsi) Türkiyənin alternativ güc mərkəzi kimi çıxış etməsindən ciddi narahatlıq keçirir. Türkiyənin müdafiə sənayesi və "yumşaq güc" alətləri ilə bu bölgələrdə fəallaşması ənənəvi təsir sahələrini daraldır.

Yaxın Şərqdə mövcud status-kvonun qorunmasını istəyən və Türkiyənin daha rasional dövlət yanaşmalarından çəkinən qüvvələr Türkiyəni sabitliyi pozan aktor kimi göstərmək üçün dezinformasiya proseslərini dəstəkləyirlər.

Fransanın Türkiyənin diqqətini Şərqi Aralıq dənizindən yayındırmaq üçün 2020-ci il iyulun 12-də Ermənistandan Azərbaycanın Tovuz kəndi istiqamətində raketlər atmasının səbəbi də bu idi. Onlar Azərbaycanla Ermənistan arasında müharibə salmaq, bununla da Türkiyəni tamamilə Qafqaza yönləndirmək istəyirdilər. Lakin Azərbaycan Fransanın bu oyununu, xüsusən də işğal olunmuş ərazilərində azad etmə əməliyyatı keçirməklə boğdu.

Regional proksi strukturları dəstəkləyən qruplar: Yaxın Şərqdə status-kvonu saxlamaq istəyən və Türkiyənin "Ankara Modeli" kimi rasional dövlətçiliyindən ehtiyat edən strukturlar Türkiyəni sabitliyi pozan qüvvə kimi göstərmək üçün dezinformasiya kampaniyalarını dəstəkləyir. Türkiyə, xüsusən də sovet sisteminin dağılmasından və sonradan yardım rejiminin dağıdılmasından sonra bölgədə təhdid olaraq hədəf alınan PKK təşkilatını ortadan qaldıraraq bu prosesdən yararlandı.

Türkiyə ilə İsrail arasında birbaşa "isti münaqişə" ehtimalı mövcud beynəlxalq münasibətlər çərçivəsində aşağı qiymətləndirilsə də, risklər aşağıdakı sahələrdə cəmlənir:

Vəkalət müharibələri:

Tərəflər birbaşa qarşı-qarşıya gəlməkdənsə, Suriya, Livan və ya Şərqi Aralıq dənizində müxtəlif qruplar vasitəsilə nüfuz mübarizəsi apara bilərlər. Bu isə nəzarətli gərginliyin davam etməsi deməkdir.

İnformasiya və kəşfiyyat müharibəsi:

Beynəlxalq mediada müşahidə olunan dezinformasiya kampaniyaları qarşıdurmanın fiziki müstəvidən daha çox informasiya və psixoloji müstəviyə keçdiyini göstərir. Birbaşa müharibədən daha çox Türkiyəni beynəlxalq səviyyədə təcrid etməyə yönəlmiş təzyiq mexanizmləri ehtimal olunur.

Hibrid təhdidlər:

Şərqi Aralıq dənizində enerji axtarışları və ya Egey dənizində hava məkanının pozulması kimi "boz zona" qarşıdurmaları mümkündür. Lakin hər iki dövlət genişmiqyaslı müharibənin iqtisadi, hərbi və siyasi baxımdan daha ağır nəticələr doğuracağını anlayacaq qədər rasionaldır.

Nəticə

"Regional sistem dəyişikliyi" məhz bu mərhələdə ön plana çıxır. Qərb mediasının Türkiyəni "təhdid" kimi təqdim etməsi onun mərkəzində dayandığı yeni regional düzənin formalaşmasının qarşısını almağa yönəlib. Türkiyə bu dezinformasiya dalğasını rasional diplomatiya və güclü strateji kommunikasiya ilə idarə etməlidir.

Yaxın Şərqdə Sovet və İran təsirinin azalmasından sonra yeni bir sistem formalaşacağı ehtimal edilir. Bu kontekstdə Türkiyə modelinin İraq, Suriya və hətta İsrail üçün nümunə ola biləcəyi nəzərə alınarsa, hazırda müşahidə olunan rəqabət həmin yeni sistemin "doğum sancıları" kimi qiymətləndirilə bilər.


Dəniz Pənahova
Median.Azскачать dle 11.3