Bu ilanlar insanı dişləmədən belə kor edə bilər
Çox adam hesab edir ki, zəhərli ilanlar öldürmək üçün sancmalıdır. Lakin bir qrup ilan var ki, bunu etmədən də təhlükə yarada bilir. Xüsusilə bəzi kobralar və onların qohumları zəhərlərini üç metrədək məsafəyə püskürtmək qabiliyyətinə malikdir.
Qaynarinfo "Forbes"ə istinadən xəbər verir ki, əgər zəhəri gözünüzə yönəldilərsə, sancı olmadan belə, təbiətdə ən ağrılı zərbələrdən birini alacaqsınız.
Bu necə işləyir?
Evolyusiya bioloqu Skott Trevers izah edir ki, bu kobralar ön dişlərdəki dəyişdirilmiş dəliklərdən əzələ təzyiqi ilə zəhər püskürdür. Kobranın təhlükə hissi varsa, başını kobranın xarakterik duruşunda qaldırır, zəhər vəzilərini əhatə edən əzələləri sıxır və sonra zəhəri üç metrədək məsafəyə püskürdür.
"Amma bu zəhər adətən sağlam dəri vasitəsilə daxil ola bilmir. Əl və ya ayaqda o, qıcıqlanma və ya su qabarcığı yarada bilər, amma həyat üçün təhlükəli deyil. Təhlükə ondan ibarətdir ki, zəhər selikli qişalara və ya həssas toxumalara düşür – və kobralar da əsasən həmin yerləri hədəf alır", deyə ekspert izah edir.
Gözlər
Gözlə birbaşa təmas ən ciddi nəticəyə malikdir. Bu, ani və güclü ağrı, konyunktivit və kornea zədələnməsinə səbəb ola bilər. Zəhərdən dərhal sonra gözləri yumaq olmazsa, daimi korluq yarana bilər.
Üz və ağız selikli qişası
Əgər zəhər ağıza və ya burun dəliklərinə düşərsə, qan dövranına daha sürətlə daxil olur və şişkinlik, ürəkbulanma kimi sistemik simptomlara səbəb ola bilər.
Araşdırmalar göstərir ki, kobralar zəhəri püskürərkən baş və boyun əzələlərinin hərəkətlərini koordinasiya edərək püskürtmənin trayektoriyasını aktiv şəkildə tənzimləyir. Bu, kobranın zəhəri təsadüfi püskürtmək əvəzinə, onu hədəfə yönəldərək həndəsi naxışlar yaratmasına imkan verir.
"Çox ilan üçün zəhərin əsas məqsədi ovunu məğlub etmək və öldürməkdir. Lakin püskürən kobralarda zəhərin həm müdafiə, həm də hücum funksiyası olduğu görünür", deyə Trevers bildirir.
2021-ci il araşdırması göstərib ki, zəhər püskürtmə qabiliyyəti kobralarda və onların qohumlarında üç dəfə müstəqil olaraq inkişaf edib:
* Afrika püskürən kobraları (Naja cinsi);
* Asiya püskürən kobraları (Naja cinsi);
* Rinhalılar (Hemachatus haemachatus).
Niyə bu ilanlara diqqət yetirmək vacibdir?
Adətən insanların püskürən kobra ilə qarşılaşması nadirdir, çünki ilanlar insanlardan uzaq durur. Lakin Afrika və Asiyada, kobraların insanların və ev heyvanlarının yaxınlığında yaşadığı yerlərdə, bu ilanlar real təhlükə yarada bilər:
Gözlərə zəhər düşməsi güclü ağrı və uzunmüddətli zədələnmə yarada bilər;
* Zərərin qarşısını almaq üçün dərhal yumaq lazımdır;
* Təcrübəli baxıcı belə, çox yaxınlaşarsa zəhər püskürməsinin qalıqlarını ala bilər.
"Püskürən kobralar dünyanın ən zəka dolu müdafiə yeniliklərindən birini inkişaf etdirib: sancmadan zəhərli zərbə vurmaq qabiliyyəti. Konvergent evolyusiya sayəsində bir neçə kobra xətti müstəqil olaraq zəhəri daha hədəf yönümlü və ağrıya fokuslanmış şəkildə təkmilləşdirib – ən həssas hədəfimiz: gözlərimiz", bioloq yekunlaşdırır.
Qaynarinfo "Forbes"ə istinadən xəbər verir ki, əgər zəhəri gözünüzə yönəldilərsə, sancı olmadan belə, təbiətdə ən ağrılı zərbələrdən birini alacaqsınız.
Bu necə işləyir?
Evolyusiya bioloqu Skott Trevers izah edir ki, bu kobralar ön dişlərdəki dəyişdirilmiş dəliklərdən əzələ təzyiqi ilə zəhər püskürdür. Kobranın təhlükə hissi varsa, başını kobranın xarakterik duruşunda qaldırır, zəhər vəzilərini əhatə edən əzələləri sıxır və sonra zəhəri üç metrədək məsafəyə püskürdür.
"Amma bu zəhər adətən sağlam dəri vasitəsilə daxil ola bilmir. Əl və ya ayaqda o, qıcıqlanma və ya su qabarcığı yarada bilər, amma həyat üçün təhlükəli deyil. Təhlükə ondan ibarətdir ki, zəhər selikli qişalara və ya həssas toxumalara düşür – və kobralar da əsasən həmin yerləri hədəf alır", deyə ekspert izah edir.
Gözlər
Gözlə birbaşa təmas ən ciddi nəticəyə malikdir. Bu, ani və güclü ağrı, konyunktivit və kornea zədələnməsinə səbəb ola bilər. Zəhərdən dərhal sonra gözləri yumaq olmazsa, daimi korluq yarana bilər.
Üz və ağız selikli qişası
Əgər zəhər ağıza və ya burun dəliklərinə düşərsə, qan dövranına daha sürətlə daxil olur və şişkinlik, ürəkbulanma kimi sistemik simptomlara səbəb ola bilər.
Araşdırmalar göstərir ki, kobralar zəhəri püskürərkən baş və boyun əzələlərinin hərəkətlərini koordinasiya edərək püskürtmənin trayektoriyasını aktiv şəkildə tənzimləyir. Bu, kobranın zəhəri təsadüfi püskürtmək əvəzinə, onu hədəfə yönəldərək həndəsi naxışlar yaratmasına imkan verir.
"Çox ilan üçün zəhərin əsas məqsədi ovunu məğlub etmək və öldürməkdir. Lakin püskürən kobralarda zəhərin həm müdafiə, həm də hücum funksiyası olduğu görünür", deyə Trevers bildirir.
2021-ci il araşdırması göstərib ki, zəhər püskürtmə qabiliyyəti kobralarda və onların qohumlarında üç dəfə müstəqil olaraq inkişaf edib:
* Afrika püskürən kobraları (Naja cinsi);
* Asiya püskürən kobraları (Naja cinsi);
* Rinhalılar (Hemachatus haemachatus).
Niyə bu ilanlara diqqət yetirmək vacibdir?
Adətən insanların püskürən kobra ilə qarşılaşması nadirdir, çünki ilanlar insanlardan uzaq durur. Lakin Afrika və Asiyada, kobraların insanların və ev heyvanlarının yaxınlığında yaşadığı yerlərdə, bu ilanlar real təhlükə yarada bilər:
Gözlərə zəhər düşməsi güclü ağrı və uzunmüddətli zədələnmə yarada bilər;
* Zərərin qarşısını almaq üçün dərhal yumaq lazımdır;
* Təcrübəli baxıcı belə, çox yaxınlaşarsa zəhər püskürməsinin qalıqlarını ala bilər.
"Püskürən kobralar dünyanın ən zəka dolu müdafiə yeniliklərindən birini inkişaf etdirib: sancmadan zəhərli zərbə vurmaq qabiliyyəti. Konvergent evolyusiya sayəsində bir neçə kobra xətti müstəqil olaraq zəhəri daha hədəf yönümlü və ağrıya fokuslanmış şəkildə təkmilləşdirib – ən həssas hədəfimiz: gözlərimiz", bioloq yekunlaşdırır.
